Suriyalı fəal da Knesset görüşündə iştirak edib, Suriyanın prezidentinin İsrail haqqında dediklərini və “unikal fürsət” barədə danışıb
Orta Şərq üzrə ixtisaslaşmış Səudiyyə Ərəbistanlı tanınmış jurnalist və tədqiqatçı Əbdüləziz Əl-Xəmis və suriyalı iş adamı və fəal Şadi Martini çərşənbə günü İsrail parlamentini ziyarət ediblər. Onlar burada İsraillə ərəb ölkələri arasında açıq münasibətlərin qurulması və birgəyaşayışla bağlı mümkün razılaşmaları müzakirə ediblər.
Əl-Xəmis İsrailin Regional Təhlükəsizlik Sazişinin Təşviqi Lobbi Qrupu tərəfindən keçirilən tədbirdə iştirak edib və orada deyib: “İsrail, İranı məğlub etdikdən sonra görünməmiş hərbi üstünlüyə malikdir.
“Lakin sülh üçün istifadə olunmayan güc təsirsizdir. Döyüş meydanındakı qələbə bir vizyona çevrilməlidir. İndi tələb olunan budur. Sizin fürsətiniz var.”
O əlavə edib ki, 2020-ci ildə İsraillə dörd ərəb ölkəsi arasında açıq münasibətlər qurmaq üçün imzalanmış sazişlərə verilən ad – İbrahim Sazişləri – “regionun alışmasının qarşısını almaqda uğursuz oldu”.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu sazişlərin əsas təşəbbüskarlarından biri olub. İsrail bu sazişləri Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Mərakeş və Sudanla imzalayıb.
“Desentralizə edilmiş Fələstin dövləti qurulmalıdır və İsrail yalnız təhlükəsizlik deyil, həm də birgəyaşayışla bağlı aydın bir öhdəlik götürməlidir. Bunlar böyük tələblər deyil; bu, minimum və humanitar bir tələbdir,” – deyə Əl-Xəmis bildirib.
O deyib ki, İsrail regional gücünü “bir vizyona çevirməlidir”.
“Heç bir dövlət öz qonşuluğundakı xalqın qəfəsə salınıb hüquqlarından məhrum edilməsinə baxıb heyran qalacağını gözləyə bilməz”
– Əbdüləziz Əl-Xəmis, Səudiyyə jurnalisti
“Yeni gücünüzdən problemi həll etmək üçün istifadə edin, hökm sürmək üçün yox. Əgər İsrail bu fürsətdən istifadə edib işğalı dərinləşdirməyə və Qəzzanı alçaltmağa çalışsa, o zaman təkcə Səudiyyə Ərəbistanını deyil, bütün ərəb dünyasını itirəcək,” – deyə o bildirib.
“Heç bir dövlət qonşuluqda olan insanlarımız qəfəsə salınıb hüquqlarından məhrum edilərkən buna heyran qalacağını gözləyə bilməz,” – deyə o əlavə edib.
“Səudiyyə Ərəbistanı üçün normallaşma sadəcə ikitərəfli razılaşma deyil, regional bir yenidənqurma deməkdir və bu yenidənqurma mütləq şəkildə Fələstin suverenliyinə doğru inandırıcı və real bir yol ehtiva etməlidir.”
Səudiyyə Ərəbistanı uzun müddətdir ki, İsraillə münasibətləri yalnız Fələstinlilər 1967-ci il sərhədləri çərçivəsində, paytaxtı Şərqi Qüds olan öz dövlətlərini qurduqdan sonra normallaşdıracağını bildirir.
Tədbirə ev sahibliyi edən lobbi qrupunun yaradıcıları İsrailin müxalifət deputatları Ram Ben Barak, Gilad Kariv və Alon Şusterdir.
“Unikal fürsət”
Martini, vətəndaş müharibəsi zamanı – 2012-ci ildə Suriyanı tərk etmiş siyasi fəal – tədbirdə bildirib ki, təxminən iki həftə əvvəl Suriyanın prezidenti Əhməd əl-Şəraa ilə görüşüb.
“Mənimlə birlikdə iki həmkarım var idi – biri keşiş, digəri ravvin… Biz Dəməşqdəki prezident sarayına daxil olduq. Bu görüşü çox yüksək qiymətləndirdim. Təxminən iki saat davam etdi və əsas mövzu İsrail idi,” – deyə Martini bildirib.
“Prezident əl-Şəraa-nın dediyi və yaddaşıma həkk olunan bir cümlə bu oldu: ‘Biz bu cür fürsətləri hər 100 ildə bir dəfə əldə edirik, bu çox unikal fürsətdir – lakin bu fürsətin pəncərəsi daim açıq qalmayacaq.’”
Şəraa-nın bu söhbətdə konkret olaraq hansı fürsəti nəzərdə tutduğu aydın deyil.
Aprel ayında ABŞ-ın Respublikaçı konqresmeni Kori Mills demişdi ki, əl-Şəraa onunla görüşdə Suriyanın münasibətlərin normallaşdırılması və düzgün şərtlər altında İbrahim Sazişlərinə qoşulmağa hazır olduğunu bildirib. Əl-Şəraa isə bu mövqeni açıq şəkildə ictimaiyyət qarşısında təsdiqləməyib.
Bu həftənin əvvəlində suriyalılar “Middle East Eye” portalına bildiriblər ki, İsraillə mümkün normallaşma sazişi ölkəni yenidən müharibə burulğanına sala bilər.
İsraillə Suriya 1948-ci ildə baş vermiş ilk Ərəb-İsrail müharibəsindən bəri texniki olaraq müharibə vəziyyətindədir.
İki ölkə arasında gərginlik və dərin düşmənçilik 1967-ci il müharibəsi zamanı daha da dərinləşib. Həmin müharibəyə Misir və İordaniya da cəlb olunmuşdu və nəticədə İsrail Suriyanın Colan Yüksəkliklərini işğal etmişdi.
Suriyalı yazıçı Həsən Nifi “MEE”yə bildirib ki, əl-Şəraa-nın bu cür normallaşma sazişi üçün xalqın dəstəyini qazanması çox çətin olacaq. Amma əgər möcüzə baş versə və o bu addımı atsaydı, bu ölkəni uçuruma sürükləyərdi.
“Xalqın reaksiyası xüsusilə Qəzzadakı hadisələr fonunda son dərəcə mənfi olacaq,” – deyə o bildirib. “Hər kəs bilir ki, bu normallaşma sazişi tamamilə İsrailin xeyrinə olacaq.”
İsrail müxalifətinin lideri Yair Lapid də çərşənbə günü İsrail parlamentində keçirilən həmin tədbirdə iştirak edib.
O bildirib ki, əgər əl-Şəraa İsrailin 1967-ci ildən bəri işğal etdiyi Suriyanın Colan Yüksəkliklərini güzəştə getsə, İsrail Suriyanın yenidən qurulması üçün regional səylərə rəhbərlik etməyə hazırdır.
“Mən Əbu-Dabidə əmirlik nümayəndələrinə dedim: Əgər [əl-Şəraa] Colan məsələsini gündəmdən çıxararsa, biz onun ətrafında Suriyanın bərpasına yardım edəcək tam regional koalisiya qurmağı bacaracağıq,” – deyə Lapid bildirib.
Qeyd edək ki, Şəraa-nın ailəsi İsrail Colan Yüksəkliklərini ilk dəfə işğal edəndə həmin ərazidən köçkün düşüb.