Əməliyyatın Ümumi Məzmunu və Konteksti
2025-ci il 13 iyun tarixində Sionist rejim “Operation Rising Lion” adlı genişmiqyaslı hava hücumuna başlamışdır. Bu əməliyyat çərçivəsində Sionist müharibə Hərbi Hava Qüvvələri və kəşfiyyatı İranın onlarla nüvə obyektinə və hərbi infrastrukturuna zərbələr endirmiş, əsas hədəflər arasında Natanz və İsfahan zənginləşdirmə kompleksləri, ballistik raket bazaları və İran Silahlı Qüvvələrinin komanda mərkəzləri olmuşdur. Nəticədə yüzlərlə iranlı şəhid oldu, o cümlədən İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) ali komandanları – Baş Qərargah rəisi general Mohəmməd Baqeri və SEPAH baş komandanı general Hüseyn Salami – həmçinin Tehranın nüvə proqramında mühüm rol oynayan aparıcı alimlər şəhid oldular. Bu hücum 1980-ci illərdəki İran–İraq müharibəsindən bəri İrana qarşı ən böyük birbaşa hərbi hücumlar hesab olunur və rəsmi müharibə elan edilməsə də, bölgədə gərginliyi kəskin şəkildə artırdı. İsrail tərəfi əməliyyatın əsas məqsədinin İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq olduğunu bildirmiş, bunu “mövcudluq məsələsi” kimi təqdim etmişdir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp hücumu “əla və çox uğurlu” adlandıraraq Tehranı təcili şəkildə yeni saziş imzalamağa çağırmış, bir sıra Qərb müttəfiqləri isə İranın heç zaman nüvə silahına sahib olmamalı olduğunu vurğulayaraq tərəfləri gərginliyi azaltmağa səsləmişdir.
“Rising Lion” Adının Tövratdakı Mənşəyi
Əməliyyatın adı birbaşa Tövrata (Əhdi-Ətiqə) istinad edir. Sionist rejimin baş naziri Benyamin Netanyahu hücumdan bir neçə saat öncə, 12 iyun gecəsi Qüdsdəki Müqəddəs Qərb Divarına (Ağlama divarı) gedərək orada bir qeyd yerləşdirmiş və burada Saylar kitabından 23:24 nömrəli ayəni yazmışdır. Məhz bu ayə əməliyyatın “Rising Lion” (qanadlı tərcümədə “Qalxan Aslan”) kod adının ilham mənbəyi olmuşdur. Sözügedən ayədə deyilir: “Bax, xalq dişi aslan kimi qalxacaq, cavan aslan kimi özünü qaldıracaq”. Ayənin tam mətni daha da vurğuludur: “…O, qəniməti yeyib qurtarana və öldürülənlərin qanını içənə qədər yatmayacaq”. Bu sözlər qədim İsrail xalqının düşmənlərinə qarşı aslan kimi ayağa qalxıb onları tam məğlub edəcəyini simvolizə edən bir peyğəmbərlikdir. Netanyahu da qərb divarına qoyduğu qeydlə məhz bu mətnə işarə edərək əməliyyatın başlanacağını üstüörtülü şəkildə ictimaiyyətə bildirmiş oldu.
Tövratdakı həmin ayə, İsrail xalqının qüdrətini və düşmənə qarşı amansız qətiyyətini ifadə edir. Əhdi-Ətiqin Saylar kitabında Balaam adlı şəxs Allahın ilhamı ilə İsrail haqqında bu sözləri söyləyir və onları “böyük aslan kimi qalxan” bir xalq kimi təsvir edir. Beləliklə, “Rising Lion” adı birbaşa Tövrat mətni ilə bağlı olub, İsrail ordusunun bu əməliyyatını tarixi-dini çərçivəyə oturdur. Əməliyyat adının məhz Netanyahu tərəfindən Qüdsün ən müqəddəs məkanlarından birində – Ağlama divarında – elan olunması da bu addakı dini-simvolik əhəmiyyəti qüvvətləndirir və onun təsadüfi seçilmədiyini göstərir.
Yəhudi Ənənəsində “Aslan” və “Qalxmaq” Simvolizmi
Yəhudi dini-mədəni ənənəsində “aslan” obrazı xüsusi yer tutur. Yəhuda Aslanı (Arye Yehuda) simvolu minilliklərdir ki, yəhudi xalqının milli və mədəni rəmzi sayılır. Tövratda ilk dəfə Yaqub peyğəmbər oğlu Yəhudanı “cavan aslan” adlandıraraq onu aslan kimi qüdrətli təsvir etmişdir (Yaradılış 49:9). Elə bu müraciətdən sonra aslan obrazı Yəhuda qəbiləsinin nişanəsinə çevrilmiş və sonrakı dövrlərdə bütövlükdə İvri (yəhudi) xalqının güc, cəsarət və padşahlıq rəmzi kimi qəbul olunmuşdur. Məsələn, qədim İsrail krallığında (xüsusilə Yəhuda padşahlığında) aslan simvolik əhəmiyyət daşıyırdı. Müasir dövrdə də bu ənənə yaşadılmış və 1950-ci ildə Qüds şəhərinin gerbinə Yəhuda Aslanı təsviri daxil edilmişdir. Yəni, aslan yəhudi kollektiv yaddaşında həm Tanrı tərəfindən mübarək olmuş padşahlıq nəslini (Davud peyğəmbərin Yəhuda soyundan gələn sülaləsini), həm də ümumilikdə xalqın gücünü və qorxmazlığını simvolizə edir.
“Aslan” qədər önəmli olan digər anlayış “qalxmaq” (ayağa qalxmaq) motividir. Yəhudi mətnlərində “qalxmaq” əksər hallarda dirçəliş, güc toplamaq və Tanrının çağırışına cavab vermək anlamında işlədilir. Xüsusilə, Balaamın yuxarıda bəhs edilən peyğəmbərliyində İsrail xalqının “dişi aslan kimi qalxması” onların təhlükə qarşısında yatmış aslan kimi qəfildən oyanıb hücuma keçməsini təcəssüm etdirir. Buradakı “qalxmaq” ifadəsi passiv vəziyyətdən fəal müdafiə halına keçməyi, yəni zərurət yarananda güc tətbiq etməyi haqq qazandıran bir hərəkəti simvolizə edir. Yəhudi dini düşüncəsində xalqın dirçəlişi (məsələn, əsarətdən çıxıb Vəd edilmiş Torpağa dönməsi) də tez-tez “qalxmaq” metaforik dili ilə təsvir edilir. Müasir İsrail kontekstində isə “ayağa qalxan aslan” obrazı, İsrail dövlətinin təhlükə qarşısında susqun qalmayaraq bütün qüdrətilə hərəkətə keçdiyini göstərən güclü simvolik mesajdır.
Beləliklə, “Rising Lion” adı yəhudi simvolizmində dərin mənaya malik iki elementi – aslanı və ayağa qalxma aktını – özündə birləşdirir. Bu adın seçilməsi Sionist rejimin özünü qədim dövrün davamı kimi gördüyünə, yəni bugünkü mübarizəni qədim İsrailin yaşam mübarizəsinin məntiqi davamı kimi təqdim etdiyinə işarədir. Bir tərəfdən, İsrail dövləti özünü Yəhuda aslanının varisi, Allahın himayəsində olan bir millət kimi göstərmək istəyir; digər tərəfdən, “qalxan aslan” ifadəsi ilə düşmənə qarşı vaxtında və cəsarətlə ayağa qalxmaq ideyasını vurğulayır. Bu simvolizm İsrail cəmiyyətində kollektiv şüura xitab edərək əməliyyatın mahiyyətini adi bir hərbi zərbə deyil, tarixi zərurət və milli dirçəliş nümunəsi kimi qavramağa yardım edir.
Əməliyyat Adının Seçilməsinin İdeoloji-Strateji Məqsədləri
Sionist rejimin bu əməliyyata məhz “Rising Lion” adını verməsi təsadüfi olmayıb, ideoloji və strateji hədəflərə xidmət edirdi. İlk növbədə, bu adın dini mənbədən götürülməsi əməliyyata ideoloji haqq qazandırma məqsədini güdür. Əməliyyatın adının Tövratdakı ayəyə əsaslanması, Sionist rejim rəhbərliyinə hücumları sadəcə hərbi zərurət kimi deyil, eyni zamanda ilahi hökmün yerinə yetirilməsi kimi təqdim etmək imkanı verir. Beləcə, “Rising Lion” adı altında aparılan zərbələr Sionist rejimin ictimai rəyində “haqlı cihad” kimi qəbul oluna bilər – yəni ölkə öz düşməninə qarşı təkcə siyasi-strateji səbəblərdən deyil, Tanrının bəxş etdiyi missiyanı icra etmək üçün hücuma keçib. Bu, daxili ictimaiyyəti səfərbər etmək üçün güclü bir vasitədir: dini duyğulara toxunaraq insanlar arasında əməliyyata dəstək və birlik hissini gücləndirir.
Digər tərəfdən, adın simvolikası əməliyyatın strateji təfərrüatlarına da uyğun seçilib. Aslan obrazı Sionist rejim müharibə ordusunun regionda güc üstünlüyünü və cəsarətini təcəssüm etdirir. “Qalxan aslan” mesajı ilə Sionist rejim açıq şəkildə bildirir ki, o, mövcud təhdidlər qarşısında səssiz qalmayacaq və ölüm-dirim savaşına hazırdır. Bu, bir növ psixoloji təsir göstərməyə hesablanıb: həm İran İslam Respublikası rəhbərliyinə, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə siqnal verilir ki, Sionist rejim özünümüdafiə haqqını ən sərt şəkildə icra edəcək və “ovunu öldürməyincə” mübarizəni dayandırmayacaq. Doğrudan da, Netanyahu əməliyyatın davam edəcəyini “nə qədər lazımdırsa o qədər gün” sürəcəyini bəyan edərək, qarşıya qoyulan məqsədlərə tam nail olunmadan dayanmayacaqlarını vurğulamışdı. Bu açıqlama birbaşa Tövratdakı ayənin son hissəsi ilə səsləşir – yəni aslan qəniməti tam məhv etmədən rahatlanmaz.
İctimai mesaj baxımından, sionist rejim bu adı seçməklə öz xalqına və dünyaya müəyyən obraz formalaşdırmağa çalışırdı. Netanyahu və digər rəsmilər çıxışlarında əməliyyatı qlobal sivilizasiyanı müdafiə addımı kimi qələmə verdilər. Baş nazir Sionist rejimin atdığı addımı “azad dünyanı İranın “terroru” və “barbarlığından” müdafiə etmək” cəhdi adlandırdı və xəbərdarlıq etdi ki, “indi hərəkət etməsək, gələcək nəsil olmayacaq, biz də burada olmayacağıq”. Bu kimi ifadələr bir tərəfdən Sionist rejim cəmiyyətində qorxu ilə qarışıq qətiyyət hissi yaratmaq – yəni İranı durdurmağın ölüm-dirim məsələsi olduğuna insanları inandırmaq – məqsədi daşıyırdı. Digər tərəfdən, beynəlxalq aləmə də bildirirdi ki, Sionist rejim öz əməlini təkcə özünə görə yox, “azad dünyanın” ümumi mənafeyi naminə edir. Beləliklə, “Rising Lion” termini həm milli-dini, həm də qlobal-mədəni kontekstlərə xitab edən çoxqatlı bir mesaj rolunu oynadı.
Tənqidi nöqteyi-nəzərdən baxıldıqda, əməliyyata bu cür bibliya mənşəli ad verilməsi eyni zamanda propaqanda funksiyası daşıyır. Müasir müharibələrdə təkcə silah gücü yox, informasiya və mənəviyyat müstəvisində üstünlük qazanmaq da vacibdir. “Qalxan Aslan” adı Sionist rejimin zərbələrini informasiya məkanında bəraətləndirməyə xidmət edən bir alətdir – çünki adın yaratdığı assosiasiya hücumu avtomatik olaraq haqq işi, qədim peyğəmbərliklərin təntənəsi kimi təqdim edir. Bu yolla Sionist rejimin ictimai rəyində və müttəfiqləri gözündə əməliyyatın qanuniliyi və zəruriliyi möhkəmləndirilir. Lakin opponentlər bu addımı tənqid edərək deyə bilərlər ki, dövlət siyasətinə dini don geyindirmək təhlükəli bir tendensiyadır; çünki bu, münaqişəni daha da ideoloji rənglərə bürüyərək güzəşt imkanlarını azaldır və qarşıdurmanı “yaxşı ilə pisin döyüşü” kimi qələmə verir.
Həqiqətən də, bəzi analitiklər qeyd edirdilər ki, Sionist rejim rəhbərliyi İranla toqquşmada təkcə nüvə obyektlərinin məhvini deyil, bəlkə də İran İslam Respublikasını tam dəyişdirilməsini (çevriliş) hədəfləyir. Bu ehtimalın özü seçilən adın simvolizmi ilə uzlaşır – çünki Tövratdakı həmin aslan bənzətməsi düşməni tamamilə məhv etməyənədək dayanmamaq anlamını verir. Dolayısıyla, “Rising Lion” adı Sionist rejimin strateji məqsədlərinin nə qədər maksimumalist ola biləcəyinə dair də ipucu verir: Sionist rejim öz düşmənini ölümcül təhlükə hesab edir və onu tam zərərsizləşdirmək üçün bütün gücünü səfərbər etməyə hazırdır.
İctimai Mesajlar və Reaksiyalar
“Rising Lion” adı həm Sionist rejim daxilində, həm də xaricdə güclü ictimai reaksiyalar doğurdu. Sionist rejim cəmiyyətində bu addakı dini-ideoloji məna ciddi təsir göstərdi – media və rəsmi təbliğat əməliyyatın adını tez bir zamanda mənimsəyib, onu milli həmrəyliyi artırmaq üçün istifadə etdi. Yerli mətbuatda əməliyyat Sionist rejimin “var olmaq haqqı”nın müdafiəsi kimi təqdim olundu, həlak olmuş Sionist rejim əsgərlərinin xatirəsi bu narrativlə anıldı və ictimaiyyət arasında “qalxan aslan” əhval-ruhiyyəsi formalaşdırıldı. Belə bir rəmzi ada müraciət edilməsi, şübhəsiz ki, Sionist rejim əhalisində mənəvi-psixoloji dözümü gücləndirməyə və uzun sürəcək müharibəyə hazırlıq hissini möhkəmləndirməyə xidmət edirdi.
İran tərəfi isə gözlənildiyi kimi bu əməliyyatı kəskin şəkildə pislədi və öz itkilərini “şəhid” kimi təqdim etdi. İran rəsmiləri İsrailin hücumlarını beynəlxalq hüququn pozulması və təcavüz aktı adlandırdılar; eyni zamanda İran ictimaiyyətini milli birliyə çağıraraq şəhid olanların qanının yerdə qalmayacağı mesajını verdilər. Simvolik müstəvidə maraqlı bir hal ondan ibarətdir ki, Sionist rejimin “qalxan aslan” rəmzinə İran daxilində də rəmzi cavab formalaşdı. Hücumlardan dərhal sonra Tehranın küçələrində və sosial şəbəkələrdə İranın tarixi simvolu olan “fars aslanı” obrazı ön plana çıxarıldı – divarlarda yeni çəkilmiş aslan rəsmləri peyda oldu və insanlar bunu səssiz bir and içmə, müqavimət əzminin ifadəsi kimi dəyərləndirdilər. Beləcə, hər iki tərəf aslan simvolundan istifadə edərək öz ictimai rəyini səfərbər etməyə çalışdı: Sionist rejim özünü Davud nəslinin aslanı kimi görürsə, İran xalqı da Əli (Ə.s) -ın Allahın Şiri simvolunu mənimsəyərək “biz də aslanıq və boyun əymərik” mesajını verdi.
Beynəlxalq arenada “Rising Lion” adının yaratdığı effektlər qarışıq oldu. Qərb ölkələrinin çoxu sionistlərin özünümüdafiə hüququnu tanıdıqlarını bəyan etsələr də, bu əməliyyatın dini-simvolik çalarlarını rəsmən şərh etmədilər. Lakin müşahidəçilər qeyd etdilər ki, Sionist rejimin belə bir ad seçməsi onun mübarizəyə sanki məzhəbi savaş donu geyindirdiyi təəssüratı yarada bilər. Xüsusilə müsəlman aləmində bu addan narahatlıq doğdu – bəziləri bunu xaçlı yürüşlərinin ritorikasına bənzədərək, Sionist rejimin münaqişəni dini müstəviyə çəkdiyini iddia etdilər. Digər tərəfdən, Sionist rejimin müttəfiqləri (məsələn, bəzi ABŞ və Avropa siyasətçiləri) örtülü şəkildə bu narrativi dəstəklədilər – yəni İran İslam Respublikasının “bəşəriyyətə təhdid yaradan bir varlıq” kimi göstərmək və Sionist rejimi onun qarşısında sivilizasiyanın müdafiəçisi kimi təqdim etmək xəttini gücləndirdilər.
Nəticə etibarilə, “Operation Rising Lion”un adı təkcə hərbi kod deyil, həm də narrativ bir çərçivə rolunu oynadı. Bu adın mənşəyi və simvolizmi Sionist rejimin ideoloji strategiyasını açıq şəkildə ortaya qoydu: İsrail öz hərbi hərəkatını minillik dini-mədəni irsin bir parçası kimi göstərərək legitimləşdirməyə çalışdı. Eyni zamanda, qarşı tərəf – İran – bu narrativi qəbul etməyib öz müqavimət hekayəsini yaratmağa başladı. Bir tərəfin “qalxan aslanı” digər tərəfin “şəhidlərinin qanı bahasına savaşı” ilə toqquşdu. Nəticədə, münaqişənin informativ ölçüsü daha da mürəkkəbləşdi: hərbi qələbə uğrunda mübarizə paralel şəkildə simvolik müstəvidə həqiqət və haqlılıq uğrunda mübarizəyə çevrildi.
Nəticə
Xülasə, Sionist rejimin 13 iyun 2025-ci ildə İrana qarşı başlatdığı “Operation Rising Lion” hərbi əməliyyatının adına verilən önəm onun təkcə taktiki yox, həm də ideoloji səciyyə daşıdığını göstərir. Əməliyyatın kod adı birbaşa Tövrata istinad edirdi və yəhudi dini-mədəni simvolizminin gücündən istifadə edilərək seçilmişdi. “Aslan” obrazı Yəhuda nəslinin, yəni yəhudi xalqının qüdrət və cəsarət rəmzi kimi, “qalxmaq” isə milli dirçəliş və təcili müdafiə ehtiyacının ifadəsi kimi təqdim olundu. Nəticədə “Rising Lion” adı Sionist rejim tərəfinin əməliyyata verdiyi ideoloji mənanı əks etdirdi: bu, guya yalnız siyasətin diqqətə aldığı bir hücum deyil, xalqın varlığını qorumaq üçün “müqəddəs bir yüksəliş” idi.
Bununla belə, obyektiv prizmadan baxdıqda aydın olur ki, belə ad seçimi münaqişəyə emosionallıq və mifoloji dərinlik qatır. Sionist rejimin rəhbərliyi üçün “Rising Lion” əməliyyatı, İranın nüvə təhdidini aradan qaldırmaq qədər, öz xalqına və dünyaya güclü bir hekayə danışmaq demək idi – “əsrlər boyu təqiblərə məruz qalmış bir xalq indi bir aslan tək qalxır və düşməninə zərbə endirir”. Digər tərəfdən, İran üçün bu əməliyyat nə qədər dağıdıcı olsa da, onun şəhidləri – istər yüksək rütbəli generallar, istər sıravi insanlar – bir anda “vətən şəhidlərinə” çevrildi və İran cəmiyyətində xarici təcavüzə qarşı birləşmə duyğusunu gücləndirdi. İran ictimai fikri də öz növbəsində “aslan” obrazını mənimsəyərək “biz təslim olmayan, yenidən qalxan bir millətik” mesajını verdi.
Beləliklə, “Operation Rising Lion”un adı üzərində aparılan təhlil göstərir ki, müasir münaqişələrdə rəmzlərin və adların gücü az qala silahların gücü qədər təsirli ola bilir. Bu adla Sionist rejim öz əməliyyatına tarixi-hüquqi legitimlik donu geyindirməyə çalışdı, ideoloji-strateji məqsədlərini açıq şəkildə ortaya qoydu və ictimai rəydə öz üstünlüyünü möhkəmləndirməyə cəhd etdi.
Qeyd:
Operation Pillar of Cloud (Amud Anan) – 2012
- Adını Tövratdakı İşaya 19:1 ayəsindən götürərək deyil, “Təhsil edilən bulud sütunu” mənasını güdür.
- Hədəf: Qəzzazıla roket vurmaları dayandırmaq və Hamas infrastrukturlarını zəiflətmək idi.
- Adın dini və simvolik tərəfi: “cloud” yəhudi dualarında Tanrı tərəfindən yön göstərən bulud sütunu kimi görülən müdafiə və rəhbərlik simvoluna işarə edir.
“Operation Pillar of Cloud” (ivritcə Amud Anan, 2012) hərbi və simvolik güclü ada sahib olsa da, sionist rejim üçün strateji və siyasi baxımdan qəti bir qələbə ilə nəticələnmədi.
Operation Days of Penitence (Yamim Nora’im / Yamim Teshuvah) – 29 sentyabr–16 oktyabr 2004
- Adı Yəhudi il mərasimlərindən, xüsusilə “Tövbə günləri” – Yamim Nora’im (Günlərin Qorxusunun Günləri) və “Yamim Teshuvah” (Tövbə Günləri) günlərlə eynidir.
- Təyinat: Beit Hanoun və ətraf Qəzza bölgələrində Hamas-a qarşı “təəssüf və təmizləmə” hərəkəti adı ilə başladı.
“Operation Days of Penitence” (2004) əməliyyatı da nəticə baxımından sionist rejimin strateji baxımdan uğursuz hesab oluna biləcək müdaxilələrindən biri kimi dəyərləndirilir.
Qısa məlumat:
- Tarix: 29 sentyabr – 16 oktyabr 2004
- Yer: Qəzza zolağının şimal hissəsi, xüsusilə Beit Hanoun və Cəbalya bölgələri
- Məqsəd: Qəzzadan atılan Qassam raketlərinin qarşısını almaq; HƏMAS və İslami Cihadın fəaliyyətlərini iflic etmək; mülki əhalini “boşaltmağa” məcbur edərək tampon zona yaratmaq.
Nəticə olaraq dini mütəvidə hərəkət etmək istəsələrdə yahudilər məğlubiyyətə məhkumdurlar…