Britaniya kəşfiyyatına bağlı bir vasitəçi firma, Culani rəhbərliyindəki Suriya hökuməti ilə Birləşmiş Krallıq arasında əlaqələri bərpa etmək üçün Dəməşqdəki prezident sarayına çıxış təmin edib, bu zaman isə Bleyer dövrünün sabiq rəsmiləri Birləşmiş Krallığın xarici siyasətini kölgədən yönləndirir.
Mail on Sunday 19 iyulda açıqlayıb ki, Britaniyanın Baş naziri Keir Starmer-in milli təhlükəsizlik müşaviri Conatan Pauell tərəfindən yaradılmış və dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən, kölgəli bir qurum olan Inter-Mediate, London ilə Dəməşq arasında diplomatik münasibətlərin yenidən qurulmasına vasitəçilik edib.
Bu razılaşmaya iki həftə əvvəl Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri Deyvid Lammi ilə Suriyanın özünü təyin etmiş “prezidenti” Əhməd əş-Şaraa arasında keçirilən və geniş şəkildə işıqlandırılan görüş də daxildir. Xəbərdə həmçinin Inter-Mediate-in Suriya Prezident Sarayında daimi ofis saxladığı və bu fəaliyyətin Britaniya dövləti tərəfindən maliyyələşdirildiyi bildirilir.
Müxalif Mühafizəkarlar Partiyası Pauell-in Inter-Mediate vasitəsilə “terrorçu qruplarla gizli kanallar qurmasından” və onun rəsmi seçilməmiş vəzifəsinin yaratdığı maraqlar toqquşmasından narahatlıq ifadə edərək rəsmi araşdırma tələb edib.
Starmer-in milli təhlükəsizlik müşaviri kimi Pauell, “baş nazirin özündən sonra hökumətdə xarici siyasətə ən çox təsir edən şəxs” kimi təsvir olunur, lakin o, tamamilə parlamentin hesabatlılıq mexanizmindən kənarda fəaliyyət göstərir. Mail on Sunday-ə danışan bir Whitehall mənbəsi deyib:
“Bunlar, siyasi liderlər və silahlı qruplarla danışıqlar aparmaq üçün ‘gizli kanallar’ vasitəsilə çalışan, əslində hökumətin xaricə ötürdüyü casus və kəşfiyyatçılardır.”
Terrorçulardan texnokratlara
Inter-Mediate şirkətinin keçmiş Heyət Təhrir əş-Şam (HTŞ) lideri Əhməd əş-Şaraa-nın Dəməşqdə hakimiyyətə gəlməsinə yardımçı rolu ilk dəfə 2024-cü ilin mayında Independent Arabia tərəfindən ifşa olunmuşdu. Bu məlumat, ABŞ-ın Suriyadakı keçmiş səfiri Robert Fordun (2011–2014) açıqlamalarından sonra üzə çıxmışdı. Ford bildirmişdi ki, 2023-cü ildə bir Britaniya “qeyri-hökumət təşkilatı” ondan kömək istəyib ki, HTŞ-ni – xüsusilə də əvvəllər İŞİD komandiri olmuş və “Əbu Məhəmməd Culani” ləqəbi ilə tanınan Şaraa-nı – “terrorçudan siyasətçiyə” çevirməyə yardım etsin. Ford təşkilatın adını çəkməsə də, Independent Arabia bu qurumun Inter-Mediate olduğunu açıq şəkildə bildirmişdi. Lakin bu ifşa əsas axın Qərb mediası tərəfindən tamamilə görməzdən gəlinmişdi.
İndi isə Inter-Mediatein Bəşşar əl-Əsəd sonrası Dəməşq hökumətində birbaşa iştirak etdiyi təsdiqləndikdən sonra, Qərb mediası Suriyanın yeni hakimiyyətini Əl-Qaidə və İŞİD-lə əlaqəli vəhşi ekstremistlər kimi təsvir etməyə başlayıb.
Lakin çox az sayda media bu vəziyyətin daha ciddi nəticələrini sorğulamağa cəsarət edir: Britaniya kəşfiyyatı ilə əlaqəli bir qurumun Suriya dövlət aparatının mərkəzinə bu qədər yaxınlıq qazanması və bunun Londona HTŞ-nin rəhbərliyinə qarşı qazandırdığı qeyri-adi təsir imkanları.
Bütün bunlara əlavə olaraq, hadisələrin vaxtı da şübhəli görünür: Conatan Pauell-in milli təhlükəsizlik üzrə müşavir vəzifəsinə təyin olunması, HTŞ-nin Dəməşqi zorla ələ keçirməsindən yalnız bir neçə gün əvvələ təsadüf edir. Starmer dərhal Əsədin devrilməsini “Britaniyanın Qərbi Asiyada daha fəal rol oynayacağı” bir mərhələnin başlanğıcı kimi təqdim etdi və HTŞ rəsmiləri ilə görüşmək üçün yüksək səviyyəli diplomatlar göndərdi. Media bu görüşlərin tamamilə qeyri-qanuni olduğunu etiraf etsə də, çünki HTŞ Britaniya qanunlarına əsasən terror təşkilatı kimi tanınır, bu diplomatik təşəbbüslər davam etdirildi.
Hakimiyyətə gəldikdən sonra Şaraa bəyan edib ki, Suriyanın əvvəllər müstəqil olan iqtisadiyyatı artıq tam şəkildə Qərbin istismarına açıqdır. O, eyni zamanda Ələvilər və digər dini azlıqlara qarşı qətliam əmr etmiş, İsraillə münasibətləri normallaşdırmaq təşəbbüsləri göstərmişdir.
Əvvəlki prezident Bəşşar əl-Əsədin devrilməsindən bəri işğalçı İsrail dövləti Suriyanın dövlət və hərbi infrastrukturuna qarşı dağıdıcı hava zərbələri endirsə də, HTŞ tərəfindən heç bir cavab verilməyib. Bütün bunlar sual doğurur: Əl-Qaidə köklü bu hökumətin daxildəki amansız repressiyası və İsrailin bombardmanları qarşısında sərgilədiyi tam hərəkətsizlik – əslində, MI6-nın strateji göstərişlərinə əsasənmi həyata keçirilir?
Məsuliyyəti inkar et
Inter-Mediate təşkilatının vebsaytı onun əsl məqsədləri barədə çox az məlumat verir. Saytda əvvəlki Qərb diplomatları və hərbçilərdən ibarət bir heyət sadalanır və qurum öz fəaliyyətini “birbaşa danışıqların mümkünsüz və ya məsləhətsiz olduğu çətin münaqişə tərəfləri ilə arxa kanalların qurulması” kimi qeyri-müəyyən şəkildə təqdim edir. O, dünyanın “ən çətin həll olunan münaqişələrində” siyasi həll üçün məkan yaratmaqla öyünür.
Suriya isə elə həmin “çətin həll olunan münaqişələrdən” biri idi – əsasən də ona görə ki, Əsədin “populyar” və suveren hökuməti, 2011-ci ildə ölkəyə müdaxilə edən, kütləvi qırğınlarla ad çıxarmış CIA və MI6 tərəfindən dəstəklənən xarici ünsürlərə hakimiyyəti verməkdən qəti şəkildə imtina etdi.
ABŞ-ın keçmiş dövlət katibi Hillari Klintonun sızdırılmış elektron məktubları göstərir ki, Inter-Mediate Suriya daxilində hələ bu xarici təhrikli “böhran”ın ilk mərhələlərindən aktiv olub. 2012-ci ilin martında Klintonun baş məsləhətçisi Ceyk Sallivan ona yazaraq bildirib ki, Conatan Pauell “radardan aşağı” səviyyədə “çox maraqlı işlərə başlamış” yeni bir QHT qurub.
Əlavə olunmuş məktubda Pauell qeyd edib ki, Inter-Mediate “bir neçə ölkədə üsyançılarla hökumətlər arasında gizli kanallar qurub,” və tezliklə Birma, Somali, Suriya və Yəməndə fəaliyyətə başlayacaq, eyni zamanda ABŞ Dövlət Departamentinin yüksək vəzifəli şəxslərinə xidmətlərini təklif etmək niyyətindədir.
O əlavə edib ki, qurum “Britaniya Xarici İşlər Nazirliyi, Milli Təhlükəsizlik Şurası və MI6 ilə yaxından işləyir.” Bu dövrdə Vaşinqtonda artıq yaxşı bilinirdi ki, Suriyadakı “üsyançılar” arasında Əl-Qaidə və digər ultra-ekstremist qruplar yer alır.
Mövcud sübutlar göstərir ki, Inter-Mediate-in daha sonra HTŞ-yə çevrilmiş qüvvələrlə münasibətləri artıq on ildən çox tarixi olan bir prosesdir və Londonda Əsədi özünə tabe, Əl-Qaidə ilə əlaqəli bir rejimlə əvəzləmək planı o vaxtdan bəri tədricən həyata keçirilir. Onların Suriya Prezident Sarayındakı ofisi sonradan qurulmayıb – bu, illərlə səssiz infiltrasiya siyasətinin nəticəsidir. Üstəlik, Inter-Mediate Qərbi Asiyada hakimiyyət dairələrinə yerləşdirilən yeganə Britaniya kəşfiyyatı vasitəçisi deyil.
The Cradle daha əvvəl sənədləşdirmişdi ki, Livanın təhlükəsizlik və kəşfiyyat strukturları Britaniya tərəfindən dərindən nüfuz olunub. Belə ki, Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin podratçısı olan Torchlight şirkəti Beyrutun Hərbi Kəşfiyyat İdarəsində daimi ofis saxlayır.
Bu infiltrasiyaya dair sızdırılmış sənədlərdə qeyd olunurdu ki, Londona məxsus bu mövcudluq, idarənin yüksək rütbəli heyəti ilə “etibar münasibətlərini tez qurmaq” üçün olduqca təsirli vasitədir və onların “Britaniya heyəti və texnologiyasının daha dərinə inteqrasiyasına ‘yox’ demək ehtimalını azaldır.”
Digər sızdırılmış sənədlər Britaniya hökumətinə bağlı olan Westminster Democracy Foundation (WFD) təşkilatının Livan parlamentinin binasında daimi ofis saxladığını göstərir. Bu qurum ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) pərdəarxası struktur olan National Endowment for Democracy (NED) təşkilatının Britaniya versiyası hesab olunur.
WFD-nin fəaliyyətinə dair rəsmi icmalda açıq şəkildə bildirilir ki, onun “əsas funksiyası” xaricdə Birləşmiş Krallığın “birbaşa həyata keçirmək istəmədiyi və ya edə bilməyəcəyi mübahisəli layihələri” icra etməkdir. Beləliklə, bu qurum “rəsmi dövlətlərarası münasibətlərə zərər vurmaq riskini” azaldır və “Britaniya dövlətinin iştirakı xarici müdaxilə kimi qəbul olunmasın deyə” məsuliyyəti öz üzərinə götürür.
İcmalda həmçinin deyilir:
“[WFD-nin] məsafəli münasibəti Xarici İşlər Nazirliyi üçün ən yaxşı təminatdır … Xarici İşlər Nazirliyi nə qədər az nəzarət etməyə çalışsa, bir o qədər məsuliyyətdən imtina edə bilər … Fondu Xarici İşlər Nazirliyinin özünün edə bilməyəcəyi, lakin ehtiyacı olduğu işləri görmək üçün zəruri və dəyərli bir alət təmin edir.”
Pauellin müharibə yolu
Mail on Sunday qəzetinin Inter-Mediate ifşasına həsr olunmuş redaksiya məqaləsi daha bir mühüm narahatlığı önə çıxarır: Keir Starmer hökumətində Toni Bleyer dövrünə aid fiqurların qeyri-mütənasib güc sahibi olması. Pauell tək deyil – hazırda Britaniyanın Vaşinqtondakı səfiri olan Piter Mandelson da bu fiqurlardandır. Məqalədə açıq şəkildə qeyd olunur ki, bu “Bleyeritlər” “əslində Britaniya diplomatiyasını yönəldən qüvvələrdir”, David Lammy isə “mahiyyət etibarilə rəmzi bir rol oynayır” və Pauell ilə digərlərinin arxa planda yazdığı siyasətləri icra edir.
Həmçinin qeyd olunur ki, bu şəxslər “özəl əlaqələrdən ibarət güclü şəbəkələrə malikdir və onları hərəkətə gətirərək hökumət siyasətinə təsir göstərirlər”. Buna baxmayaraq, “Dauninq Strit daxilində bəzi şəxslər bu səlis və çevik Bleyeritlərin artan təsirindən narahat olmağa başlayıblar.” Bir rəsmi belə deyib: “Təcrübə və rəhbərlik nə vaxt nəzarətə çevrilir?”
Bu sual Inter-Mediate təşkilatının yeni Suriya hökuməti ilə əlaqələrinə də aiddir. Görəsən, Pauell öz şirkəti və hökumətdəki mövqeyi vasitəsilə Bleyerin Qərbi Asiyanı Britaniya obrazında yenidən formalaşdırmaq kimi köhnə arzusunu həyata keçirirmi? Bleyerin Institute for Global Change təşkilatı açıq şəkildə İranda rejim dəyişikliyini dəstəkləyir və bölgədə hökumət əleyhinə şəbəkələrin formalaşdırılmasına dəstək verdiyini etiraf edir.
Pauellin keçmiş fəaliyyəti bu mənzərəni daha da aydınlaşdırır. 2002-ci ilin sentyabrında o, Birləşmiş Krallığın Birgə Kəşfiyyat Komitəsini İraqın mövcud olmayan kütləvi qırğın silahları (WMD) barədə hesabatı şişirtməyə təhrik etmişdi ki, altı ay sonra baş verəcək qeyri-qanuni Britaniya-Amerika işğalını əsaslandırsın.
Pauell üçün əsas “problem” hesabatın İraqın təcili və birbaşa hərbi təhlükə yaratmadığını qeyd etməsi idi. O, hesabatın mətninin dəyişdirilməsini və mediada güclü təsir yaratmaq üçün daha sərt tərzdə təqdim olunmasını tələb etmişdi. Onun barəsində yayımlanan son profillərdən biri göstərir ki, Pauell hələ də Bleyerin missiyasına sadiqdir:
“Tarixi qeydlər göstərir ki, Pauell İraqın WMD-ləri ilə bağlı şübhələrə malik idi, lakin o, Saddam Hüseynin getməli olduğunu düşünürdü, çünki o, öz xalqını qəddarcasına əzir. Bleyerin bunu adlandırdığı kimi, bu ‘liberal müdaxilə’ idi – Qərbin digər xalqların münaqişələrinə fəal müdaxilə etməsi anlayışı… Pauell bu instinktləri bu gün də daşıyır. İraqdan və Əfqanıstandan sonra o, hələ də dünyanı xilas etmək istəyir.”
Əgər Starmerin təyin olunmamış təhlükəsizlik müşaviri Inter-Mediate vasitəsilə Britaniyanın xarici siyasətini yazırsa, deməli, London təkcə Qərbi Asiyada müdaxilə etmir – həm də orada dolayı yolla hökmranlıq edir. Əgər Pauellin Dəməşqdəki Əl-Qaidə ilə bağlı müştərisi “liberal müdaxilənin” yeni simasıdırsa, o zaman aydın olur: müstəmləkəçilik ssenarisi sadəcə geri dönməyib – heç vaxt tərk etməmişdi.
Bu məqalədə ifadə olunan fikirlər müəllifə aiddir və mütləq şəkildə Qafqaz Times nəşrinin mövqeyini əks etdirməyə bilər.
Mənbə: The Cradle