İsrail işğalçı qüvvələri 2024-cü ilin yanvarından bəri İordan çayının işğal olunmuş şimal hissəsində – xüsusilə Tulkarəm, Nur Şəms və Cenin qaçqın düşərgələrində – genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar apararaq on minlərlə fələstinlini evlərindən çıxarıb. Yerli rəsmilər Tulkarəmi artıq “ruhlar düşərgəsi” adlandırırlar.
Buldozerlər, dronlar və tanklarla həyata keçirilən bu əməliyyatlarda yaşayış evləri və infrastruktur yerlə bir edilib. Sakinlər müvəqqəti sığınacaqlara, məktəblərə və ətraf əkin sahələrinə pənah aparıblar.
Tulkarəm valisi Abdullah Kamil 30 iyun tarixində bildirib:
“Tulkarəmdə baş verənlər İsrailin siyasi qərarıdır, bunun təhlükəsizliklə heç bir əlaqəsi yoxdur. Düşərgədə demək olar ki, heç nə qalmayıb.”
Son həftələrdə təkcə Tulkarəm və Nur Şəmsdə ən azı 106 ev və 104 digər tikili məhv edilib. Bu əməliyyatlar, ikinci İntifada dövründən bəri bölgədə görülən ən genişmiqyaslı hərbi kampaniyalardan biri sayılır.
İsrail ordusu dağıntıları “qoşunların sərbəst hərəkət edə bilməsi” üçün zəruri sayır və bunun beynəlxalq hüquqa uyğun aparıldığını iddia edir. Lakin peyk görüntüləri və Reuters-in yayımladığı kadrlar düşərgələrdə evlərin yerində geniş yollar açıldığını və sakinlərin əllərində qalan az sayda əşyaları yük maşınlarına yığaraq köç etdiyini göstərir.
Altı uşaq atası Malik Lutfi bildirir ki, altı ay əvvəl evindən çıxarılıb və indi şəhər kənarında bir otaqda yaşayır. “Evimizi yenidən qurmaq uzun zaman alacaq,” – deyə o bildirib.
İsrail hüquq müdafiə təşkilatı B’Tselem-ə görə, bu əməliyyatlar nəticəsində təxminən 40,000 fələstinli yerindən didərgin düşüb. Təşkilatın nümayəndəsi Şay Parnes bildirib ki, İsrail Qəzzədə tətbiq etdiyi dağıdıcı hərbi taktikaları indi qərb sahilində təkrarlayır.
BMT-nin Fələstinli Qaçqınlara Yardım Agentliyi (UNRWA) isə xəbərdarlıq edib ki, əməliyyatlar “narahatedici sürətlə” genişlənir və bir sıra düşərgələr artıq yaşanılmaz hala gətirilib. Agentlik bu dağıntıların “ikinci İntifadanı xatırlatdığını” və digər düşərgələrin də eyni aqibətlə üzləşəcəyini bildirib.
Fələstinli tarixçi Maha Nassar bu köçü “1967-ci ildən bəri ən böyük məcburi didərginlik” adlandıraraq, rəsmi ritorikanın bu vəziyyəti “daimi məcburi köç” kimi normallaşdırmağa çalışdığına diqqət çəkib.
Dağıntılarla eyni vaxtda İsrail məskunlaşanlarının hücumları da artıb. WAFA xəbər agentliyinə görə, Sebastia şəhərində buğda tarlaları yandırılıb, Xəbron bölgəsində isə zeytun ağacları məhv edilib. Bruqin şəhərində bir israilli məskunlaşanın öldürülməsindən sonra ordu mühasirəsi altında olan şəhərdə məskunlaşanlar evləri və avtomobilləri yandırıblar.
“Divara Son” kampaniyasının rəhbəri Camal Cuma bildirib:
“Bu addımların məqsədi anneksiya üçün şərait yaratmaqdır. Qaçqın məsələsini silmək istəyirlər, çünki bu məsələ onların 1948-ci ildə törətdikləri soyqırımın canlı sübutudur.”