Hakimiyyət orqanları milyardlarla zərəri qiymətləndirir, lakin məlumat yayımına qoyulan məhdudiyyətlər hələ də qüvvədədir
Artıq müharibə sona çatdığından, keçən ay İran raketlərinin İsraildə törətdiyi dağıntıların tam miqyası mediada ortaya çıxmağa başlayır.
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu 23 iyun tarixində ABŞ prezidenti Donald Trampın atəşkəsi elan etməsindən sonra “tarixi qələbə” bəyan etdi.
O, ilkin zərbələri böyük uğur kimi dəyərləndirdi və İsrailin gələcək təhdidlərə qarşı “laqeyd” qalmayacağını vəd etdi.
Lakin Netanyahu eyni zamanda etiraf etdi ki, İsrail ciddi itkilər verib.
İsrailin Səhiyyə Nazirliyi İranın hücumları nəticəsində 29 nəfərin həlak olduğunu və 3,238 nəfərin yaralandığını, bəzilərinin vəziyyətinin kritik olduğunu açıqlayıb.
Müharibə ölkə boyu infrastruktur, əmlak və binalarda geniş miqyaslı dağıntıya səbəb olub.
Maliyyə Nazirliyi münaqişənin ümumi dəyərini 10 milyard şekel (3 milyard dollar) həcmində qiymətləndirir.
TheMarker-in məlumatına görə, İran raket hücumlarından dəyən birbaşa zərər 3-5 milyard şekel (900 milyon – 1,5 milyard dollar) civarındadır, dolayı itkilər isə bənzər səviyyədə proqnozlaşdırılır.
Maariv-də dərc olunan məlumatlara əsasən, 1,000-dən çox bina zədələnib və ya tamamilə dağılıb – əsasən Ramat Qan, Təl-Əviv, Ness Tsiona və Bat Yam kimi mərkəzi şəhərlərdə.
Əlavə dağıntılar İsrailin cənubundakı ən böyük şəhəri Beerşeva və şimaldakı Hayfada qeydə alınıb.
İsrail Vergi İdarəsi bildirib ki, evlərə, nəqliyyat vasitələrinə, əmlaka və avadanlıqlara dəyən zərərə görə 46,000-dən çox kompensasiya tələbi təqdim olunub.
The Times of Israel-in məlumatına görə, təxminən 18,000 sakin evlərini tərk etməyə məcbur olub və onların əksəriyyəti hökumət hesabına mehmanxanalara yerləşdirilib.
12 günlük münaqişə dövründə yalnız zəruri sahələrdə çalışan işçilərin işə çıxmasına icazə verilirdi – Müdafiə naziri İsrail Katz ölkə üzrə fövqəladə vəziyyət elan etmişdi.
İqtisadi təsir də böyük olub. Ynet-in sitat gətirdiyi İstehsalçılar Assosiasiyası bildirib ki, bağlanma hər gün iqtisadiyyata təxminən 1,5 milyard şekel (450 milyon dollar) zərər vurub.
Əsas obyektlər də zərbə alıb – Rehovotdakı Vaysman İnstitutu, Hayfadakı Bazan neft emalı zavodları və Beerşevadakı Soroka xəstəxanası. Bu obyektlərə birbaşa dəyən zərərin təkcə özü 3 milyard şekeli (900 milyon dollar) ötür.
TheMarker bildirib ki, Vaysman İnstitutunda zərər xüsusilə ağır olub.
“Həmin binalara və avadanlıqlara birbaşa dəymiş zərər ilkin olaraq 1,5-2 milyard şekel (450-600 milyon dollar) olaraq qiymətləndirilir, lakin elmi və iqtisadi baxımdan uzunmüddətli itkilər çox daha böyükdür və bəziləri ümumiyyətlə hesablana bilmir,” – deyə hesabatda bildirilir.
Senzuraya məruz qalmış dağıntılar
Lakin münaqişə zamanı İsrailin üzləşdiyi bütün dağıntılar barədə məlumat verilməyib.
İsrailin hərbi senzurası İran raketlərinin hərbi infrastrukturda yaratdığı zərərin dərcini qadağan edir.
Bu həftə The Telegraph yazıb ki, “İran raketləri görünür ki, İsrailin şimal, cənub və mərkəzində yerləşən beş hərbi obyektini birbaşa vurub.”
Çərşənbə günü İsrailin Walla xəbər portalı bildirib ki, Təl-Əvivdəki Kirya hərbi bazasında yerləşən Netanyahunun ofisi ciddi təmir işlərinə görə dörd ay müddətində istifadəyə yararsız olacaq.
Kirya – İsrailin əsas hərbi qərargahıdır və burada ali hərbi komandanlıqla yanaşı mühüm müdafiə ofisləri yerləşir.
Keçən ay binaya edilən İran raket zərbələrindən sonra tamamilə təxliyə olunub.
Keçən həftə solçu jurnalist Raviv Drucker İsrailin hücumların həqiqi miqyasına dair tətbiq etdiyi ağır senzuranı tənqid edib.
“O qədər İran zərbəsi var ki, onların çoxu ümumiyyətlə xəbərlərdə yer almayıb,” – deyə o bildirib və əlavə edib ki, İran bir neçə hərbi bazanı və strateji hədəfləri vurmağı bacarıb. Drucker-in sözlərinə görə, hərbi senzura konkret yerlərin açıqlanmasına qadağa qoyub, çünki bu, İranın raket dəqiqliyini təkmilləşdirməsinə kömək edə bilər.
Lakin o, bu əsaslandırmanı sual altına alaraq, əsl məqsədin ictimai əhval-ruhiyyəni nəzarətdə saxlamaq və rəsmi narrativi qorumaq olduğunu bildirib. “Əsl səbəbin əsasən yarı-İrani bir səbəb olduğunu düşünməmək çətindir: təbliğat və xalq ruhunu qorumaq. Reallıq budur ki, biz də çəkindik,” – deyə o qeyd edib.
İsrail hökumətinə yaxın bir mənbə The Times of Israel-ə bildirib ki, müharibənin hərbi xərcləri 20 milyard şekeldən (5.6 milyard dollar) çox təşkil edir.
Bu rəqəmə sursatlar, təyyarə yanacağı, İsrailin müdafiə sistemlərinin fəaliyyəti və İrana edilən hücumlar üçün ehtiyatda olan qüvvələrin genişmiqyaslı səfərbərliyi daxildir.
Əlavə olaraq, The Telegraph yazıb ki, ABŞ İsrailin hava müdafiəsinə dəstək məqsədilə təxminən 36 ədəd THAAD raketi atıb. Hər raketin qiymətinin təxminən 12 milyon dollar olduğu bildirilir (432 milyon dollar).