İranın İsrailin dərinliklərinə zərbələr endirməsi onilliklərdir mövcud olan çəkindirmə doktrinasını dağıtdı – və bununla da Hizbullahı Müqavimət Cəbhəsinin ön cəbhə müttəfiqi kimi açıq şəkildə səfərbər etdi.
İranın “Sadiq Vəd 3” əməliyyatı çərçivəsində öz ərazisindən İsrailə qarşı misilsiz raket və dron hücumları yalnız taktiki bir addım deyil, strateji bir qırılma nöqtəsi oldu – Müqavimət Cəbhəsinin əməliyyat dinamikasını yenidən müəyyənləşdirdi və Livan Hizbullahını Tehran tərəfindən açıq şəkildə rəhbərlik edilən regional təhlükəsizlik çərçivəsində mərkəzi hərbi tərəfdaş səviyyəsinə qaldırdı.
Bu yeni mərhələ Hizbullahın rolunu köklü şəkildə dəyişdi – onu sadəcə geniş bir şəbəkə daxilində Livan qolu olmaqdan çıxarıb, Təl-Əvivə qarşı birbaşa mübarizədə Tehranın rəhbərlik etdiyi hərbi koalisiyada əsas müttəfiqə çevirdi. İranın işğalçı dövlətə birbaşa zərbəsi doktrinal bir dəyişikliyi simvolizə edir – artıq yalnız sərhədlərini qorumaqla kifayətlənmir, regionda öz mövcudluğunu əhatə edən “qırmızı xətləri” bərqərar edir.
Hizbullahın yeni strateji mövqeyi
Hizbullahla yaxın əlaqələri olan İranlı diplomatlar “The Cradle”a bildiriblər ki, bu dəyişiklik İran daxilindəki konsensusu da yenidən formalaşdırıb. İsraillə qarşıdurma indi dövlətin əsas ideoloji sütununa və milli zərurətinə çevrilib. Nəticədə, strateji maraqlarla yanaşı, xalqın dəstəyi ilə dəstəklənən müttəfiqlərə İranın yardımında artım gözlənilir.
Daha önəmlisi isə odur ki, İranın uzun müddət vurğuladığı regional müdafiə infrastrukturu artıq nəzəriyyə deyil – aktivləşdirilmiş, döyüşdə sınaqdan keçirilmiş və Təl-Əvivin cəzasızlıq anlayışını pozacaq yeni çəkindirmə tənliklərini tətbiq edə bilən reallığa çevrilmişdir.
Bir zamanlar təkbaşına hədəf alınan Hizbullah indi sərtləşdirilmiş regional müdafiə şəbəkəsinin bir hissəsi olaraq fəaliyyət göstərir – burada hər hansı eskalasiya artıq yalnız bir hərəkata deyil, bir dövlətə qarşı qarşıdurma riski daşıyır.
Bu dəyişiklik simvolik deyil – Hizbullahın regional rolu köklü şəkildə yenidən müəyyənləşdirilib və onun düşmənlərinə açıq bir xəbərdarlıqdır: Livan müqavimətinə hücum artıq Tehranı da bu mübarizəyə cəlb edə bilər.
Döyüş itkilərinin regional üstünlüyə çevrilməsi
Son İsrail hücumlarında Hizbullah böyük itkilər verdi – liderləri və komandirləri şəhid oldu, Livan cənubunda və Dahiye bölgəsindəki obyektləri hədəf alındı, Suriya üzərindən olan logistika dəstəyi pozuldu. Amma daha əvvəl ayrı-ayrı epizodlar kimi görünən bu itkilər indi daha geniş bir regional müharibə strategiyasının parçası kimi dəyərləndirilir.
Müqavimətin itkiləri artıq Livan prizmasından baxılaraq deyil, Tehranın koordinasiya etdiyi və çoxsaylı cəbhələrdə həyata keçirilən regional qarşıdurma kontekstində qiymətləndirilir. Bu yeni tənlikdə əsas aktor İrandır, Hizbullah isə onun təcrübəli tərəfdaşı, İsrail isə yenidən formalaşdırılmış güc oxunun qarşısındakı rəqibidir.
Bununla belə, son dövrlərdə bu oxun ən iddialı hərbi komponenti kimi Yəməndə Ənsarullahla əlaqəli silahlı qüvvələr ön plana çıxıb. Qırmızı dənizdə və ondan kənarda ABŞ, Britaniya və İsraillə əlaqəli hədəf və gəmilərə qarşı davamlı hücumları nəticəsində Yəmən ordusu indi Qərbin imkanlarını gərginləşdirən və dəniz-hava çəkindirməsini yenidən formalaşdıran ön cəbhə oyunçusuna çevrilib.
Bu yeni reallıq Vaşinqtonun diqqətindən yayınmayıb. ABŞ-ın Livanla bağlı ritorikasında dəyişikliklər baş verib – bu, strateji anlayışın dəyişdiyini göstərir: Hizbullah artıq nəzarətsiz bir milis deyil, dövlət dəstəyi ilə formalaşmış döyüş sınağından çıxmış bir alyansın ayrılmaz hissəsidir. Beləliklə, döyüş meydanındakı itkilər onu siyasi baxımdan zəiflətdiyi əvəzinə, daha koordinasiyalı qarşıdurma oxunun içində mövqeyini möhkəmləndirir.
Hətta Hizbullahın xalq bazası daxilində də bu müharibənin dəyəri artıq başqa prizmadan görülür – Beyrutla Təl-Əviv arasındakı mübarizə artıq Tehranla Təl-Əviv arasında daha geniş qarşıdurmanın bir hissəsinə çevrilib – və bu döyüşdə Hizbullah tək deyil. Bu kontekst müqavimətin verdiyi qurbanlara daha böyük strateji məna verir: təcrid olunmuş ağrı deyil, regionun güc balansının yenidən qurulmasına edilən töhfədir.
Strateji baxımdan bu yeni dinamik Hizbullaha hərəkət üçün daha çox imkan yaradır. Bu müharibə nəticəsində ortaya çıxan İran “çətiri” dolaylı müdafiə, əməliyyat çevikliyi və İsrailin seçimlərini məhdudlaşdıran çəkindirmə imkanları təmin edir. Artıq Hizbullaha edilən hərbi hücum, əvvəllər olmadığı kimi, Tehranın iştirak edəcəyi daha genişmiqyaslı müharibəni alovlandıra bilər.
Tehranın müharibəsindən əldə olunan kəşfiyyat üstünlükləri
Bu müharibədə Hizbullahın səssiz qələbələrindən biri də İranın real vaxt döyüş məlumatlarına çıxış imkanı oldu. İranla dərin əməliyyat koordinasiyası sayəsində Hizbullahın dolaylı şəkildə İranın zərbə taktikaları və döyüş performansı barədə məlumat əldə etdiyi güman edilir – bu isə müqavimətin öz imkanlarını inkişaf etdirməsi üçün əvəzsiz bir bilikdir.
Bu kəşfiyyat məlumatının əhəmiyyəti az qala ölçülə bilməz. Hizbullah real döyüş şəraitində İsrailin hava hücumundan müdafiə sistemlərini – Dəmir Qübbə, Davudun Sapanı, Ox (Arrow) – müşahidə etdi. Bu əməliyyat məlumatları müqavimətə strategiyalarını dəqiqləşdirmək, daha həssas hədəfləri müəyyən etmək və gələcək qarşıdurmalarda İsrailin əks tədbirlərini qabaqlamaq imkanı verir.
İranın raket kampaniyası Hizbullaha işğalçı dövlətə qarşı real vaxt hücumlarının tətbiqini öyrənmək imkanı yaratdı, bu da müqavimətin raket doktrinasını, elektron müharibə alətlərini və müşahidə taktikalarını inkişaf etdirməsinə xidmət etdi. İki müttəfiq arasındakı kəşfiyyat əməkdaşlığı artıq epizodik deyil, birgə müharibə doktrinasının sütununa çevrilib.
Tərəfin son itkiləri eyni zamanda zəif cəhətləri də ortaya çıxardı – komandanlıq və idarəetmə, logistika və gizlətmə sahələrində. Lakin İranın müdaxiləsi ilə Hizbullah bu sahələrdə sürətlə yenidən qurulma və müasirləşməni həyata keçirir – statik strukturlar mobil, mərkəzləşdirilməmiş bölmələrlə əvəzlənir ki, bu da uzunmüddətli müharibəyə daha uyğun gəlir.
Qeyd olunmalıdır ki, İranın vurduğu bir neçə hədəf Hizbullahın əvvəldən hazırladığı zərbə siyahısında da yer alırdı – bu, Hudhud kimi kəşfiyyat əməliyyatları nəticəsində əldə edilmiş məlumatlara əsaslanırdı. Hədəf seçimindəki bu üst-üstə düşmə, açıq əməliyyat əməkdaşlığı olmasa da, yüksək səviyyəli strateji koordinasiyanı göstərir.
Müharibədən sonrakı strategiya: tərəfdaşlıqla çəkindirmə
İranla İsrail arasında baş verən toqquşma zamanı Hizbullahın döyüşə girmək hazırlığı ritorika deyildi. “The Cradle”a danışan bir neçə mənbə təsdiqləyir ki, Livan müqaviməti, İslam Respublikasının suverenliyi və ya hakimiyyəti ciddi şəkildə təhdid olunsaydı, döyüşə qoşulmağa hazır vəziyyətdə idi – bu, şəhid olmuş Hizbullah baş katibi Həsən Nəsrullah tərəfindən dəfələrlə bəyan edilmişdi.
Müharibənin nəticəsi – İranın İsrail və ABŞ-ın planlarına tab gətirməsi – Hizbullah üzərindəki təzyiqləri azaltsa da, qarşılıqlı müdaxilə doktrinasını möhkəmləndirdi. Əgər biri varlığı ilə təhdid olunarsa, o biri hərəkətə keçəcək.
Bu yeni şərait bir sıra müharibədən sonrakı strategiyalar doğurdu. Birincisi, İranla Hizbullah arasında qarşılıqlı müdafiə doktrinası formalaşıb – hər hansı birinin varlığına qarşı təhdid o birinin hərbi hazırlığını aktivləşdirir.
İkincisi, Hizbullah İranın müharibədəki erkən uğurlarından ilhamlanaraq sabit komandanlıq strukturlarından mobil, mərkəzsizləşdirilmiş bölmələrə keçir – liderlik, rabitə və logistika sahəsində.
Üçüncüsü, Hizbullah strateji raket arsenalı üzərində tam gizlilik tətbiq edir – artıq bu sahədə mediaya siqnal verməkdən imtina edərək, əməliyyat sürprizinə üstünlük verir.
Dördüncüsü, Hizbullah tədrici çəkindirmə doktrinasını qəbul edir – dərhal cavab əvəzinə, strateji vaxtlama ilə kalibrlənmiş uzunmüddətli ziyan vermə hədəflənir.
Və nəhayət, Hizbullah regional hərbi koordinasiya daxilində daha dərindən mövqe tutur, eyni zamanda daxildə eskalasiyadan yayınaraq, Livan daxilində təhlükəsizliyin təminatçısı kimi öz yerini qorumağa çalışır.
Hizbullah bu müharibədən zəifləmiş deyil, yenidən təriflənmiş şəkildə çıxır: artıq kölgədə gizlənən bir aktor deyil, açıq cəbhədə yer alan, İranla çiyin-çiyinə duran bir tərəfdaşdır. Müqavimət artıq yalnız bir node (düyün) deyil, bir fitil, bir şərik və Təl-Əvivin nə əvvəlcədən görə, nə də cilovlaya biləcəyi yeni bir qorxu balansının həmmüəllifidir.
Mənbə: The Cradle