İranın ali rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei çərşənbə günü verdiyi bəyanatda Prezident Donald Trampın tələb etdiyi kimi, ölkəsinin heç vaxt təslim olmayacağını bildirib və ABŞ-ı müttəfiqi İsrailə dəstək məqsədilə müdaxilə edəcəyi təqdirdə “aradan qaldırılması mümkün olmayan zərərlərlə” qarşılaşacağı barədə xəbərdar edib.
Bu çıxış münaqişənin altıncı günü baş tutdu. Tramp İranın “qeyri-şərtsiz təslim” olmasını tələb edir və ABŞ-ın Xameneini öldürə biləcəyini iddia edərək mümkün müdaxilə ilə bağlı ehtimalları artırırdı.
Uzaq mənzilli hava hücumları cümə günü İsrailin genişmiqyaslı bombardman kampaniyasına başlaması ilə başladı. İran buna raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə cavab verdi.
“Bu millət heç vaxt təslim olmayacaq,” – Xamenei dövlət televiziyasında oxunan çıxışında bildirib və Trampın ultimatumunu “qəbulolunmaz” adlandırıb.
“ABŞ bilməlidir ki, hər hansı hərbi müdaxilə şübhəsiz ki, aradan qaldırılması mümkün olmayan zərərlə nəticələnəcək,” – deyə o əlavə edib.
1989-cu ildən hakimiyyətdə olan və İranda bütün dövlət məsələlərində son qərarı verən Xamenei bundan əvvəl ölkəsinin İsrail rəhbərlərinə qarşı “heç bir mərhəmət göstərməyəcəyini” vəd etmişdi.
Çıxış bir gecəlik zərbələrdən sonra gəldi. BMT-nin nüvə nəzarət agentliyinin məlumatına görə, İsrailin hücumları Tehranın yaxınlığında İranın nüvə proqramı üçün sentrifuq hissələri istehsal edən iki binanı məhv edib.
İsrail ordusunun bəyanatında deyilir: “Son bir neçə saat ərzində 50-dən çox İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus qırıcı təyyarə Tehranda bir sıra hava zərbələri endirib” və əlavə olunub ki, bir neçə silah istehsalı obyektinə zərbə vurulub.
“İranın nüvə silahı proqramını pozmaq məqsədilə geniş kampaniyanın bir hissəsi olaraq Tehranda yerləşən sentrifuq istehsal müəssisəsi hədəfə alınıb.”
Sentrifuqalar uranın zənginləşdirilməsi üçün vacibdir — bu həssas proses nüvə reaktorları üçün yanacaq, ya da daha yüksək səviyyədə zənginləşdirildikdə, nüvə başlığının əsasını hazırlamaq üçün istifadə oluna bilər.
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi bildirib ki, Karac şəhərində — Tehranın peyk şəhərində — İranın nüvə proqramı üçün sentrifuq hissələri hazırlayan iki bina məhv edilib.
Tehranda yerləşən başqa bir obyektə zərbə nəticəsində isə “inkişaf etmiş sentrifuq rotorlarının istehsalı və test edildiyi bir bina” vurulub, agentlik “X” platformasında paylaşımında əlavə edib.
İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Tel-Əvivə Fattah-1 hipersəs raketləri buraxdıqlarını bəyan edib.
Hipersəs raketləri səs sürətindən beş dəfə sürətlə hərəkət edir və uçuş zamanı trayektoriyasını dəyişə bilir, bu isə onların izlənməsini və məhv edilməsini çətinləşdirir.
AFP-nin yayımladığı fotolarda İsrailin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin Tel-Əviv üzərində raketləri tutmaq üçün aktivləşdirildiyi görünür, lakin heç bir raket şəhərə dəyməyib.
İran eyni zamanda İsrailə qarşı “dron sürüsü” göndərib, İsrail ordusu isə İrandan buraxılmış 10 pilotsuz uçuş aparatını tutduğunu bildirib.
Eyni zamanda İsrailin bir pilotsuz uçuş aparatının İran üzərində vurulduğu da açıqlanıb.
— “Qeyri-şərtsiz təslim” —
Tramp Kanadada keçirilən G7 sammitindən tələsik ayrılması ilə ABŞ-ın münaqişəyə müdaxilə edəcəyi ilə bağlı ehtimalları gücləndirdi. Zəngin demokratiyaların liderləri eskalasiyanın qarşısını almağa çağırdılar, lakin eyni zamanda İsrailin “özünü müdafiə etmək hüququnu” dəstəklədilər.
Tramp isə ABŞ-ın Xameneini asanlıqla öldürə biləcəyini iddia etdi.
“Biz guya ‘Ali Lider’in’ harada gizləndiyini dəqiq bilirik. O, asan hədəfdir, amma orada təhlükəsizdir – biz onu məhv etməyəcəyik (hələlik!),” – Tramp özünün Truth Social platformasında yazdı.
Tramp münaqişəni müzakirə etmək üçün Milli Təhlükəsizlik Şurası ilə görüş keçirdi. Təxminən 1 saat 20 dəqiqəlik görüşdən sonra ictimaiyyətə dərhal açıqlama verilmədi.
ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, Tramp hələlik müdaxilə ilə bağlı heç bir qərar verməyib.
– Təxliyələr –
İsrailin hücumları İran ərazisində nüvə və hərbi obyektləri, eləcə də yaşayış ərazilərini hədəfə alıb.
Eyni zamanda İsrailin yaşayış məntəqələri də vurulub və bir çox xarici hökumətlər vətəndaşlarını hər iki ölkədən təxliyə etmək üçün təcili tədbirlər görürlər.
Tel-Əvivdə yaşayanlar növbəti gecəni də hava hücumu siqnalları ilə keçirdilər; sahil şəhərindəki sakinlər bir neçə dəfə sığınacaqlara qaçmalı oldular.
İran raketlərinin Tel-Əvivə doğru yönəldiyini xəbər verən siqnallar zamanı, Qərb Sahilində 800 metr yüksəklikdə yerləşən Ramallah şəhərində bəzi sakinlər damlara və eyvanlara çıxaraq baş verənləri izlədilər.
AFP-nin müxbiri xəbər verir ki, onlarla raket səmada uçarkən alqışlar və fit səsləri eşidilirdi; İsrail hava hücumundan müdafiə sistemləri raketləri havada tutaraq partlayışlarla səmada işıq saçırdı.
Cümə günündən bu yana İsraildə azı 24 nəfər həlak olub, yüzlərlə insan yaralanıb – bu barədə Netanyahunun ofisi məlumat verib.
İran isə bazar günü bildirib ki, İsrailin zərbələri nəticəsində azı 224 nəfər, o cümlədən hərbi komandirlər, nüvə alimləri və mülki şəxslər ölüb. Bu tarixdən sonra rəsmi rəqəm yenilənməyib.
Çərşənbə axşamı Tehranda insanlar yanacaq və əsas ərzaq məhsullarını toplamaq üçün çörək sexləri və yanacaqdoldurma məntəqələrinin qarşısında uzun növbələr təşkil ediblər.
İranın ISNA və Tasnim xəbər agentlikləri çərşənbə günü beş nəfərin Mossad-ın agenti olmaqda şübhəli bilinərək saxlanıldığını, onların ölkənin imicinə internetdə zərər vurmaqda ittiham olunduğunu xəbər verib.
– Nüvə obyektləri –
Uzun sürən kölgə müharibəsindən sonra İsrail bildirib ki, gözlənilməz hava kampaniyasının məqsədi İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaqdır — Tehran bu niyyəti qəti şəkildə inkar edir.
BMT-nin nüvə nəzarət orqanı bildirib ki, İranın Natanz obyektində “yeraltı zənginləşdirmə zallarına birbaşa zərbələr” endirildiyi görünür.
İsrail öz nüvə fəaliyyətləri barədə qeyri-müəyyənlik siyasəti yürütməkdə davam edir, lakin Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına görə, İsrailin təqribən 90 nüvə başlığı var.
Münaqişə Tehran və Vaşinqton arasında davam edən nüvə danışıqlarını pozdu. İsrailin hərbi kampaniyası başladıqdan sonra İran bəyan etdi ki, hücum altında olduğu müddətdə ABŞ-la heç bir danışıqlar aparmayacaq.
Mənbə: AFP