Prezident Tramp İranın nüvə proqramını məhv etmək üçün nəzərdə tutulan çoxhəftəlik bombardman kampaniyasını son anda dayandırıb
NBC News-un 17 iyul tarixli məlumatına görə, ABŞ kəşfiyyatının yeni qiymətləndirməsi nəticəsində məlum olub ki, ötən ay ABŞ tərəfindən həyata keçirilən hava zərbələrində hədəf alınan İranın üç nüvə zənginləşdirmə obyektindən yalnız biri – Fordo kompleksi – ciddi şəkildə zədələnib. Bu isə Prezident Donald Trampın İranın nüvə imkanlarının tamamilə məhv edildiyinə dair iddialarını şübhə altına alır.
Beş hazırkı və keçmiş ABŞ rəsmisinin verdiyi məlumata görə, Fordo obyektində əhəmiyyətli dağıntılar baş verib və bu, oradakı zənginləşdirmə fəaliyyətlərini geriyə atıb. Lakin digər iki obyekt – Natanz və İsfahan – yalnız qismən zədələnib. Kəşfiyyat məlumatları göstərir ki, İran bu obyektlərdə fəaliyyətini bir neçə ay ərzində bərpa edə bilər.
Son günlərdə bu qiymətləndirmə ABŞ qanunvericiləri və müttəfiq ölkələrlə paylaşılıb və bu, Tramp administrasiyasının əvvəlcə təqdim etdiyi mənzərədən daha mürəkkəb bir situasiyanı ortaya qoyur. Hücumdan sonra Prezident Tramp bu əməliyyatı “möhtəşəm hərbi uğur” adlandırmış və İranın “əsas zənginləşdirmə obyektlərinin tamamilə məhv edildiyini” iddia etmişdi.
Lakin daxili qiymətləndirmə bunun əksini göstərir. Fordo obyektinə dəyən zərər ciddi hesab edilsə də, analitiklər hesab edirlər ki, digər obyektlər İran yenidən nüvə danışıqlarına qoşulmamaq qərarı verərsə, qısa müddətdə fəaliyyətə qayıda bilər.
Ağ Evin sözçüsü yenə də administrasiyanın əvvəlki mövqeyini müdafiə edərək bildirib: “Midnight Hammer Əməliyyatı İranın nüvə imkanlarını tamamilə məhv etdi.” Pentaqonun sözçüsü Şon Parnell isə mediada yayılan məlumatları “saxta xəbər” adlandırıb və İranın nüvə proqramının “yerlə bir edildiyini” təkrarlayıb.
Bütün bu ritorikaya baxmayaraq, ABŞ Mərkəzi Komandanlığının ilkin planlaşdırma sənədləri göstərir ki, əslində daha genişmiqyaslı, bir neçə hədəfi əhatə edən və həftələrlə davam edə biləcək hərbi kampaniya hazırlanmışdı. Prezident Tramp isə bu planı nəticədə rədd etmişdi – bildirilir ki, o, mümkün itkilərdən və bölgədə daha da dərinləşən qarşıdurmadan ehtiyat edirdi.
“Biz bütün imkanlarımızdan istifadə etməyə hazır idik, lakin prezident bunu istəmədi,” – deyə plana bələd olan mənbələrdən biri NBC News-a bildirib.
İran tərəfi isə fərqli açıqlamalar verib. 27 iyunda İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-ın hücumundan sonra bəzi obyektlərdə “həddindən artıq və ciddi” ziyan olduğunu etiraf edib. Lakin İranın Ali Lideri Əli Xamenei bu hücumları təsirsiz adlandıraraq bildirib ki, “bu zərbələr əhəmiyyətli heç nə ilə nəticələnmədi.”
Bəzi məlumatlara görə, İran bombardmandan əvvəl zənginləşdirilmiş uran ehtiyatının böyük hissəsini başqa məkanlara köçürə bilmişdi.
İran parlamentinin üzvü Ələddin Borucerdi bildirib ki, bu hücumlarda vurulan ziyanın miqyası həlledici deyil:
“Bombardman bu biliyi məhv edə bilməz – əksinə, onu daha da gücləndirəcək,” – deyə o qeyd edib.
İran nüvə proqramının dinc məqsədlərlə həyata keçirildiyini iddia edir. ABŞ və İsrail isə əksinə, Tehranın nüvə silahı əldə etməyə çalışdığını və bunun İsrailin nüvə üstünlüyünü balanslaşdırmaq məqsədi daşıdığını deyirlər.