ABŞ, Ermənistan–Azərbaycan gərginliyini “həll etmək” üçün Zəngəzur dəhlizini 100 illiyə icarəyə götürməyi təklif edirAzərbaycan, sülh sazişinin bir hissəsi olaraq Ermənistan ərazisindəki 32 kilometrlik yola nəzarətdə israrlıdır
ABŞ, Ermənistanın Sünik vilayətindən keçərək Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək və mübahisəli Zəngəzur dəhlizi kimi tanınan planlaşdırılmış 32 kilometrlik nəqliyyat marşrutuna nəzarət etmək təşəbbüsü ilə çıxış edib. Bu addım, İrəvan və Bakı arasında dayanmış sülh danışıqlarını irəli aparmaq məqsədi daşıyır.
Nyu-Yorkda keçirilən mətbuat brifinqində ABŞ-ın Türkiyə üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barrack bildirib ki, dəhliz məsələsi Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq yolunda əsas maneəyə çevrilib. “Söhbət 32 kilometrlik yoldan gedir, amma bu, əhəmiyyətsiz bir məsələ deyil. Bu məsələ on ildir ki, həll olunmur,” – deyə Barrack qeyd edib.
Çıxılmaz vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün ABŞ təklif edib ki, dəhliz ABŞ-ın xüsusi kommersiya operatoru vasitəsilə idarə olunsun. Sözügedən şirkət neytral təminatçı rolunu oynayaraq hər iki ölkə üçün ədalətli və təhlükəsiz keçidə zəmanət verəcək.
“Nəticədə, Amerika irəli çıxır və deyir: ‘Yaxşı, biz nəzarəti öz üzərimizə götürürük. Bizə bu 32 kilometrlik yolu 100 illik icarəyə verin və hər iki tərəf istifadə etsin,’” – deyə Barrack əlavə edib.
Middle East Eye (MEE) nəşrinin istinad etdiyi regional mənbəyə görə, dəhlizə xüsusi şirkət vasitəsilə nəzarət ideyası ilk dəfə Türkiyə tərəfindən irəli sürülüb. Türkiyəli rəsmilər Ermənistanı Orta Dəhliz adlanan və Türkiyəni Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən ticarət marşrutunun əsas halqalarından biri kimi görürlər.
Ankaranın Ermənistanla normallaşma prosesi də bilavasitə Ermənistan–Azərbaycan sülh danışıqlarında irəliləyişdən asılıdır. Bildirilir ki, Türkiyə şirkətləri Ermənistanda həyata keçiriləcək infrastruktur layihələrinə maraq göstərir.
Zəngəzur dəhlizi ətrafında yaranan mübahisə, uzun illər Qarabağ ətrafında davam edən münaqişədən qaynaqlanır. Beynəlxalq hüquq baxımından Azərbaycanın ərazisi kimi tanınan Dağlıq Qarabağ bölgəsi, 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən etnik erməni qüvvələrinin nəzarətində olub.
2020-ci ildə Ermənistan və Azərbaycan arasında baş vermiş qanlı müharibədə Azərbaycan tərəfi bu ərazidə nəzarəti bərpa etməyə çalışdı. 2023-cü ilin sentyabrında isə Bakı hərbi əməliyyat başladaraq təxminən 120 min nəfərlik erməni əhalinin tam şəkildə Qarabağdan Ermənistana köç etməsinə səbəb oldu.
2024-cü il yanvarın 1-də separatçı qurumun formal olaraq ləğvindən sonra diqqət yekun sülh sazişinin əldə olunmasına yönəlib. Bununla belə, Zəngəzur dəhlizinin gələcəyi danışıqlarda əsas mübahisə mövzusu olaraq qalır.