Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və digər ABŞ müttəfiqləri İsrailin Dəməşq və Süveyda zərbələrini pisləyib
Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-a bildirib ki, İsrailin etirazlarına baxmayaraq, Suriya təhlükəsizlik qüvvələrinin ölkənin cənubunda yerləşdirilməsinə icazə verilməlidir. Bu barədə adının açıqlanmasını istəməyən bir ABŞ rəsmisi Middle East Eye-a məlumat verib.
Həmin rəsmiyə görə, Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri şahzadə Feysəl bin Fərhan Əl Səud cümə axşamı ABŞ dövlət katibi Marko Rubioya zəng edərək, krallığın Suriya ordusunun ölkənin cənubunda, Süveyda vilayətində nəzarəti bərpa etməsini dəstəklədiyini bildirib.
ABŞ Dövlət Departamentinin yayımladığı zəngin oxunuşunda deyilir ki, tərəflər “Suriya daxilində zorakılığın dayandırılması səyləri də daxil olmaqla, regional təhlükəsizlik məsələlərini” müzakirə ediblər.
Əlavə detallara yer verilməyib.
Zəng barədə məlumatlandırılmış ABŞ rəsmisi və məsələyə bələd olan ikinci mənbə MEE-yə deyib ki, krallıq İsrailin Suriya əsgərlərinə hücum etməsinə və Dəməşqə hərbi yerləşdirmələri diktə etməsinə görə “qəzəblidir”.
Süveyda, əsasən Dürzi icmasının yaşadığı bölgə olmaqla, sünni bədəvilərlə sektar zorakılıqların baş verdiyi əraziyə çevrilib. Bazar günü qanlı döyüşlər baş verdikdən sonra, yerli rəhbərlərin istəyi ilə Suriya hökuməti bölgəyə ordu yerləşdirdi. Bu isə İsrailin Suriya ordusuna qarşı ağır hava zərbələri endirməsinə səbəb oldu.
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu bundan sonra Suriya hökumətinə cənuba qoşun yerləşdirməməsi barədə göstəriş verdi. Amma prezident Əhməd əl-Şaraa hərbçiləri göndərdikdən dərhal sonra İsrail Suriya hərbi karvanlarına hücum etdi.
Çərşənbə günü İsrail Dəməşqdəki müdafiə nazirliyini və prezident sarayının yaxınlığındakı əraziləri bombaladı.
MEE-yə danışan ABŞ, ərəb və israilli rəsmilər bildirirlər ki, Netanyahu cənub Suriyada təsir zonası yaratmağa çalışır. Bu isə ABŞ-ın ərəb müttəfiqlərini və Türkiyəni narahat edir.
Cümə günü İsrail mediası, adı açıqlanmayan bir rəsmiyə istinadla, İsrailin 48 saatlıq müddətə Suriya daxili təhlükəsizlik qüvvələrinin Süveydaya “məhdud girişinə icazə verməyə” qərar verdiyini yazıb.
Tam aydın mesaj
Regionda İsrailin zərbələrini izləyən ayrı bir ABŞ rəsmisi MEE-yə bildirib ki, İsrailin Suriyanın cənubunda təsir zonası yaratmaq cəhdi, keçən həftə ABŞ-ın Suriyaya xüsusi nümayəndəsi və Türkiyə səfiri Tom Barrack tərəfindən elan edilən vahid və mərkəzləşdirilmiş Suriya vizyonu ilə ziddiyyət təşkil edir.
“Prezident və administrasiyadakı digər şəxslər Suriyanın gələcəyi ilə bağlı olduqca açıq mesaj veriblər,” – deyə o bildirib.
İkinci regional mənbə də MEE-yə deyib ki, ABŞ İsrailin zərbələrindən narazıdır.
İsrailin Süveydada müdaxiləsi Tramp administrasiyası üçün xüsusilə çətinlik yaradır, çünki ABŞ hazırda kürdlərin rəhbərlik etdiyi Suriya Demokratik Qüvvələrinin (SDQ) Dəməşq hakimiyyətinə tabe olmasını istəyir.
ABŞ və SDQ əvvəllər İŞİD-ə qarşı müttəfiq olublar, lakin indi Vaşinqton bu qüvvələrin Suriya ordusuna birləşməsini, şimal-şərqdə muxtar zona saxlamamalarını istəyir.
Əl-Şaraa əvvəllər Hayat Tahrir əş-Şam və daha öncə Əl-Qaidənin Suriya qoluna rəhbərlik edib. O, 2024-cü ilin dekabrında keçmiş prezident Bəşər Əsədi hakimiyyətdən uzaqlaşdıraraq ölkənin rəhbərliyini ələ keçirib.
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, Misir, İordaniya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və digər ərəb ölkələri cümə axşamı verdikləri ortaq bəyanatda “Suriyanın təhlükəsizliyi, birliyi, sabitliyi və suverenliyinə sarsılmaz dəstəklərini” ifadə ediblər.
Bəyanatda İsrailin zərbələri “Suriyanın suverenliyinə açıq-aşkar təcavüz” adlandırılıb və “ölkənin daxili işlərinə hər cür xarici müdaxilə” rədd edilib.
Şaraa ilə bağlı maraq
Səudiyyə Ərəbistanının Şaraa hakimiyyətinə dəstək verməsi və Süveydada hərbi nəzarəti bərpa etmək istəyi təəccüblü deyil. Krallıq may ayında Suriyanın prezidenti ilə Tramp arasında Ər-Riyadda birbaşa görüş təşkil etmişdi.
Tramp daha sonra bildirib ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salman onu Suriyaya qarşı bütün sanksiyaları ləğv etməyə inandırıblar – bu isə İsrailin istəklərinə zidd gedirdi.
Farhan çərşənbə günü Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidana da zəng edib.
Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər kimi Fars Körfəzi ölkələri Suriyanın yenidən qurulması üçün maliyyə imkanı olan əsas aktorlardır. Şaraa isə Ankaraya yaxın fiqur kimi tanınır. Aprel ayında İsrail, Türkiyənin Şaraa-nın təhlükəsizlik qüvvələrini təlim etdirmək məqsədilə ələ keçirmək istədiyi bir neçə Suriya hərbi bazasına hava zərbələri endirmişdi.
“Riyad Suriyada sabitlik və yenidənqurma işlərində maraqlıdır. Bu da Şaraa-nı əhatə edir,” – deyə ABŞ rəsmisi MEE-yə bildirib.
Bütün bunlar ABŞ prezidenti Trampın öz iki müttəfiqi arasında normallaşma sazişi vasitəçiliyi etmək istədiyi bir dövrdə baş verir.
MEE daha əvvəl may ayında Səudiyyə Ərəbistanının Trampdan Yəməndəki husilərə qarşı hava zərbələrinin dayandırılmasını tələb etdiyini ilk dəfə xəbər etmişdi. Trampın bu qərarı İsrailin istəklərinə zidd addım kimi qiymətləndirilmişdi.