Komissiya üzvləri Middle East Eye saytına bildiriblər ki, bu ayın əvvəlində ard-arda verdikləri istefa qərarları qrup daxilində birgə qərar əsasında verilib və heç bir xarici təzyiqlə bağlı deyil.
İsrail–Fələstin üzrə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının istintaq komissiyasının istefa qərarı nə ABŞ hökumətinin sanksiyaları, nə də başqa hər hansı xarici təzyiqlərlə əlaqəlidir. Bu barədə komissiya üzvləri Middle East Eye-a bildiriblər.
Bu açıqlama, bu həftə bəzi media orqanlarında yayılmış, ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının BMT-nin Fələstin üzrə xüsusi məruzəçisi Francesca Albanese-yə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaları komissiya üzvlərinin istefası ilə əlaqələndirən xəbərlərlə ziddiyyət təşkil edir.
Bu açıqlamalar eyni zamanda, mütəmadi olaraq komissiyanın hesabatlarını tənqid edən İsrailin bu qurumun tamamilə ləğv olunması çağırışı etdiyi bir vaxta təsadüf edir. İsrail komissiyanı qərəzli olmaqda ittiham edir.
Lakin komissiya üzvləri MEE-yə bildiriblər ki, onların istefa qərarları tamamilə daxili müzakirələrin nəticəsi olub və Albanese-yə qarşı sanksiyalar qoyulmazdan əvvəl verilib.
Avstraliyalı beynəlxalq hüquq eksperti və komissiyanın istefa vermiş üzvü Chris Sidoti MEE-yə bildirib: “İstefaların xarici amillərlə heç bir əlaqəsi yoxdur.”
Üç nəfərdən ibarət bu komissiya 2021-ci ilin may ayında Cenevrə mənzilli BMT İnsan Hüquqları Şurası (HRC) tərəfindən təsis olunub. Komissiyaya işğal altındakı Fələstin və İsraildə 2021-ci ilin aprelindən bu günə qədər beynəlxalq humanitar və insan hüquqları qanunlarının pozulmalarını araşdırmaq üçün daimi mandat verilib.
Bu ayın əvvəlində üç üzv birgə istefa ərizəsi təqdim edib. İstefalar 2025-ci il üzrə komissiya proqramının tamamlanması ilə, yəni noyabr ayında qüvvəyə minəcək. Bu, 2006-cı ildə HRC yaradıldıqdan sonra ilk dəfədir ki, bir BMT komissiyasının bütün üzvləri eyni vaxtda istefa verir.
8 iyulda komissiyanın sədri, Cənubi Afrikalı hüquqşünas Navi Pillay şəxsi səbəbləri əsas gətirərək istefa ərizəsini təqdim edib – bu, Tramp administrasiyasının Albanese-yə sanksiya tətbiq etməsindən bir gün əvvəl baş verib. Bu zamanlama bəzi KİV-ləri iki hadisə arasında əlaqə qurmağa vadar edib.
MEE-nin əldə etdiyi məktubda 83 yaşlı Pillay yazıb: “Yaşım, sağlamlıq problemlərim və digər öhdəliklərimin çoxluğu səbəbilə komissiyanın üzvü kimi fəaliyyətimə son verməyə məcburam.”
Bir gün sonra, 9 iyul tarixində Sidoti istefa məktubunu təqdim edib. O yazıb: “Komissiya sədrinin təqaüdə çıxması, qurumun tərkibini yenidən formalaşdırmaq üçün münasib zamandır. Mən də bu yenilənməni asanlaşdırmaq və komissiyanın tərkibində ekspertiza, region və gender balansını təmin etmək üçün istefa verirəm.”
Sidoti məktubunda onu da qeyd edib ki, lazım olarsa, yenidən təyinat almağa açıqdır.
İstefasından sonra MEE-yə danışan Sidoti məktubunda göstərdiyi səbəbi bir daha təsdiqləyib: “Mənim üçün səbəb tam olaraq məktubumda yazdığımdır – sədr təqaüdə çıxırsa və dəyişdirilməlidirsə, komissiyanın tərkibinə də baxmaq lazımdır. Mən istefa verərək İnsan Hüquqları Şurasının prezidentinə bu imkanı tanıdım.”
10 iyulda komissiyanın üçüncü üzvü, Hindistanlı insan hüquqları və sosial siyasət üzrə ekspert Miloon Kothari də istefa verdi. O, məktubunda əvvəlki həftə keçirilən görüşdə digər üzvlərlə birgə istefa vermək barədə əldə olunmuş “anlaşmaya” istinad edib.
Kothari MEE-yə bildirib ki, bu, kollektiv qərar olub və sanksiyalar elan edilməzdən bir neçə gün əvvəl verilib.
“Odur ki, bizim istefalarımız sanksiyalarla heç bir şəkildə əlaqəli deyildi,” – deyə o bildirib.
“Yalnız daxili məsələdir”
Komissiyanın mandatı hər il HRC-yə və BMT Baş Assambleyasına hesabat təqdim etməyi əhatə edir. Üzvlər BMT-dən maaş almayan, müstəqil ekspertlərdir və açıq-üçlü mandatla təyin olunurlar.
Komissiyanın hesabatları beynəlxalq hüquq qurumları – o cümlədən Haaqa şəhərində yerləşən Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi – tərəfindən geniş şəkildə istinad edilən, nüfuzlu sənədlər sayılır.
Son dörd il ərzində komissiya İsraildə və işğal altındakı Fələstində beynəlxalq hüququn pozulmasına dair ən mühüm hesabatlardan bəzilərini hazırlayıb.
BMT İnsan Hüquqları Şurasının istintaq orqanlarının media müşaviri Todd Pitman MEE-yə bildirib: “İstefalar tamamilə daxili məsələdir və heç bir xarici hadisə və ya təzyiqlə əlaqəsi yoxdur.”
Pitman qeyd edib ki, İsrail komissiyanın işinə mane olub, ona işğal altındakı Fələstin və İsrail ərazilərinə giriş imkanı verməyib. Bundan əlavə, maliyyə böhranı da komissiyanın fəaliyyətinə çətinlik yaradıb. Lakin ekspertlərə istefa vermələri üçün hər hansı təzyiq göstərilməyib.
“Komissarların hər biri komissiyanın hesabatlarının nəticələrini və görülən işi tam şəkildə dəstəkləyir,” – deyə Pitman bildirib.
O əlavə edib ki, HRC-nin prezidenti yaxın vaxtlarda yeni komissiya üzvlərinin namizədliyini irəli sürmək üçün üzv dövlətlərə müraciət edəcək. Məqsəd 3 noyabr tarixinə qədər yeni təyinatların elan edilməsidir – həmin gün Pillay və Sidotinin istefaları qüvvəyə minəcək.
Pillay 2008–2014-cü illər arasında BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarı vəzifəsində çalışıb. O, daha əvvəl Haaqa şəhərində Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin hakimi və BMT-nin Ruanda üzrə tribunalının sədri olub.
Kothari 2000–2008-ci illərdə BMT-nin “yetərli mənzil hüququ” üzrə ilk xüsusi məruzəçisi olub. Sidoti isə insan hüquqları hüququ üzrə ekspertdir və 2017–2019-cu illərdə Myanma üzrə BMT-nin müstəqil beynəlxalq faktaraşdırıcı missiyasının üzvü kimi fəaliyyət göstərib.