İranın xarici işlər naziri bildirib ki, Vaşinqton ədalətli bir razılaşmaya hazır olmadıqca yeni danışıqlar mümkün olmayacaq
İranın Ali Lideri Ayətullah Əli Xameneinin baş məsləhətçisi Əli Laricani 18 iyulda bildirib ki, ABŞ-la nüvə danışıqları “prioritet deyil” və bu məsələ ilə bağlı “heç bir tələskənlik” yoxdur. Bu bəyanat, ölkənin xarici işlər nazirinin Vaşinqton ədalətli bir razılaşmaya hazır olmadıqca yeni danışıqlar olmayacağını deməsindən sonra səsləndirilib.
Laricani deyib: “Nüvə danışıqları prioritet deyil və tələsməyə ehtiyac yoxdur. Danışıqlar bir taktika vasitəsidir. Rəhbərlik nə vaxt lazım olduğunu müəyyən etməlidir. Əgər bu zəruri deyilsə, ondan istifadə etməyə ehtiyac da yoxdur. Danışıqlar üçün heç bir təcili ehtiyac yoxdur… Onlar bizə qarşı müharibə başladıb; əvvəlcə gəlib bunun səbəbini izah etməlidirlər.”
Laricani əlavə edib: “Diplomatiyaya başlamaqla bağlı qərar yalnız İmam Xameneiyə məxsusdur və hələlik danışıqlara icazə verilməyib.” O, “güc yolu ilə sülh tətbiq etmək ideyasını” isə “regionu yenidən dizayn etməyə çalışanların irəli sürdüyü geridəqalmış nəzəriyyə” adlandırıb.
Laricaninin bu açıqlamaları İranın xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçinin ABŞ ədalətli razılaşmaya hazır olmayınca yeni danışıqların baş tutmayacağını bəyan etməsindən dərhal sonra verilib.
Əraqçi 18 iyulda sosial şəbəkə hesabında yazıb:
“Dünən gecə Avropa üçlüyü (E3) – Fransa, Almaniya və İtaliya – və Aİ-nin Xarici Siyasət və Təhlükəsizlik üzrə Ali Nümayəndəsi ilə birgə videokonfrans keçirdim və aşağıdakı məqamları aydın şəkildə bildirdim:
İki il ərzində Aİ-nin vasitəçiliyi ilə əldə edilmiş 2015-ci il nüvə sazişindən geri çəkilən İran yox, ABŞ oldu; və bu il iyun ayında danışıqlar masasını tərk edib hərbi variant seçən də ABŞ idi, İran yox.”
Əraqçi əlavə edib: “Yeni danışıqlara yalnız o halda başlanıla bilər ki, qarşı tərəf ədalətli, balanslı və qarşılıqlı faydalı nüvə sazişinə hazır olsun.”
Nazir bildirib ki, əgər Aİ və Avropa üçlüyü (E3) nüvə məsələsində rol oynamaq istəyirlərsə, “o zaman məsuliyyətli davranmalı və təhdid və təzyiq siyasətini, o cümlədən hüquqi və mənəvi əsası olmayan ‘snapback’ (sanksiyaların avtomatik qaytarılması) mexanizmini” kənara qoymalıdırlar.
Son vaxtlar Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya 2015-ci il nüvə sazişi çərçivəsində BMT sanksiyalarının yenidən tətbiqini (“snapback”) gündəmə gətiriblər. Qərb ölkələri ABŞ-ın 2018-ci ildə sazişdən çıxmasına baxmayaraq, İrana qarşı bu sazişi əsas kimi tutmağa davam edirlər.
İran mediası bu ayın əvvəlində yazıb ki, Tehran ABŞ-ın danışıqlara yenidən başlamaq üçün etdiyi müraciəti nəzərdən keçirir.
Mənbələrin bildirdiyinə görə, Tehran iyun ayının ortalarında danışıqların gedişində ABŞ-ın dəstəyi ilə İsrailin İrana qarşı başladığı müharibəyə görə kompensasiya tələb edə bilər.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp son həftələrdə dəfələrlə bildirib ki, yeni danışıqlara ehtiyac yoxdur, çünki Vaşinqton iyunun sonunda həyata keçirdiyi bunker-buster hücumu ilə İranın bütün nüvə obyektlərini “məhv edib” və nüvə proqramını “sonlandırıb”.
Lakin ABŞ-ın yeni kəşfiyyat qiymətləndirməsi göstərib ki, ötən ay həyata keçirilən hava zərbələri nəticəsində İranın üç uran zənginləşdirmə obyektindən yalnız biri ciddi şəkildə zədələnib. Bu isə Trampın İranın nüvə imkanlarının tamamilə sıradan çıxarılması ilə bağlı iddialarını sual altına alır.
Əvvəlki kəşfiyyat qiymətləndirməsi də İranın nüvə proqramının sadəcə bir neçə ay geri salındığını göstərmişdi. Tehran uranın zənginləşdirilməsini və nüvə proqramını davam etdirəcəyini vəd edib.
İsrailin müdafiə naziri isə iyunun sonlarında bəyan edib ki, əgər Tehran nüvə proqramını davam etdirməyə cəhd göstərsə, İsrail İrana qarşı müharibəni yenidən başladacaq.
İsrail Hayom qəzeti cümə axşamı axşam saatlarında yazıb ki, İsrail və ABŞ İranın hədəfə alınması ilə bağlı “əlavə zərbələri” nəzərdən keçirirlər.