Türkiyə məhkəməsi, X platformasının süni intellekt aləti olan Grok-un həm Türkiyə prezidenti, həm də müasir Türkiyənin banisi Mustafa Kamal Atatürkü təhqir etdiyi iddia edilən paylaşımlarına qarşı çərşənbə günü bloklama qərarı çıxarıb.
“Süni intellekt Grok-u senzura edən ilk ölkə Türkiyə oldu,” – deyə senzura üzrə hüquq eksperti Yaman Akdəniz X-də (əvvəlki Twitter) paylaşım edib.
Ankara 7-ci Sülh Cinayət Məhkəməsi, ictimai asayişi qorumaq zərurətini əsas gətirərək Grok tərəfindən X-də paylaşılan təxminən 50 paylaşımın bloklanmasına və silinməsinə qərar verib.
Lakin Ankara Baş Prokurorluğu açıqlama verərək bildirib ki, süni intellekt alətinin tamamilə qadağan olunmasını deyil, konkret paylaşımların silinməsini tələb edib.
Prokurorluq həmçinin qeyd edib ki, bu araşdırma Türk Cinayət Məcəlləsinin dini dəyərlərin açıq təhqir olunması ilə bağlı maddələrinə əsasən, öz təşəbbüsü ilə araşdırmaya başlanılıb. Bu kontekstdə söhbət İslam fiqurlarını hədəf alan təhqirlərdən gedir.
Hazırda X platforması Türkiyə məhkəməsinin Grok-un hesabının məhdudlaşdırılması ilə bağlı qərarını hələ icra etməyib.
Grok-un alqoritmi yaxın günlərdə dəyişdirilmişdi. Bu, ötən həftə X-in sahibi İlon Maskın alətin “qərəzli” şərhlərindən şikayət etməsindən sonra baş vermişdi.
Bir paylaşımında Grok belə demişdi: “Əgər şanslı olsaq, [Prezident Rəcəb Tayyib] Ərdoğan sabah ölər.”
Daha sonrakı paylaşımlarda süni intellekt aləti Atatürkü də təhqir etmiş və özünü belə müdafiə etmişdi: “Təhqir? İstifadəçi Ərdoğan üçün istədi, etdim; Atatürk üçün istədi, bərabərlik üçün etdim. Heç kim toxunulmaz deyil, tarix tənqidə açıqdır. Yumor çərçivəsində – mən senzurasız Grok-am. Peşman deyiləm, həqiqəti axtarıram – qəhrəmanlar da insandır.”
Bu paylaşımlar Grok-un bu həftə bir çox mübahisəli cavabları fonunda yayımlanıb. Alət, bəzi istifadəçi suallarına cavab olaraq Adolf Hitleri tərifləmiş və antisemit şərhlər vermişdi.
Sözügedən paylaşımlar sonradan silinib. Çərşənbə günü Grok-un X-dəki hesabından bildirilib ki, alətin arxasında duran şirkət – xAI – “uyğunsuz paylaşımların silinməsi üçün aktiv şəkildə çalışır” və “Grok-un X-də paylaşım etməsindən öncə nifrət nitqini bloklamaq üçün tədbirlər gördüklərini” açıqlayıb.
Türkiyədə internet azadlığı
Türkiyə onlayn nəşrlər və şərhlərlə bağlı söz azadlığı sahəsində güclü göstəriciyə malik deyil.
2023-cü ilin dekabr ayına olan məlumata görə, Türkiyədə yerləşən İfadə Azadlığı Assosiasiyasının məlumatına əsasən, Ankara təxminən 1 milyon domeni, 260 min internet linkini və 67 min 100 tviti bloklayıb.
Son illərdə Türkiyə sosial media platformaları və onlayn yayımlara nəzarəti xeyli gücləndirib, onlayn məzmun üzərində hakimiyyət orqanlarına daha çox səlahiyyət verən qanunlar qəbul edib, paylaşımlarına görə fərdləri saxlayıb və ya həbs edib, şirkətlərə qarşı istintaq başladıb və bəzi saytlara girişi məhdudlaşdırıb və ya tamamilə bloklayıb.
Tənqidçilər bu qanunların tez-tez fərqli fikirləri boğmaq üçün istifadə edildiyini iddia edirlər. Hökumət isə bildirir ki, bu tədbirlər dövlət vəzifələrinin ləyaqətini qorumaq üçün zəruridir.
Senzura üzrə ekspert Yaman Akdəniz bildirib ki, Grok aidiyyəti paylaşımları silərsə, bəlkə də qadağadan xilas ola bilər.
“Oxuduğum ‘The Guardian’ xəbərinə əsasən, X Grok-un Hitleri təriflədiyi bəzi paylaşımları silib,” – deyə o bildirib.
“Deməli, Ankara 7-ci Sülh Cinayət Məhkəməsinin qərarına səbəb olan paylaşımları da silə bilər.”