İsrailin yeni hücumlarla hədələdiyi bir vaxtda Tehran, danışıqların başlanması üçün Vaşinqtondan zəmanət və zənginləşdirmə hüququnun tanınmasını tələb edir.
İran ABŞ-la nüvə danışıqlarını bərpa etməyə hazırdır, lakin bu yalnız müəyyən prinsiplərə əməl olunacağı halda baş verə bilər. Bu barədə İranın xarici işlər nazirinin müavini Kazim Qəribabadi 24 iyulda, İstanbulda Avropa ölkələri ilə keçirilməsi planlaşdırılan görüş ərəfəsində bildirib.
Qəribabadinin sözlərinə görə, əgər Vaşinqton danışıqların hərbi toqquşmalarla nəticələnməyəcəyinə zəmanət verərsə, qarşılıqlı etimad bərpa olunarsa və İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi (NPT) çərçivəsindəki hüquqları tanınarsa, danışıqlar davam etdirilə bilər.
Bu açıqlama İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin 21 iyulda Fox News-a verdiyi müsahibədən bir gün sonraya təsadüf edir. Əraqçi bildirmişdi ki, İsrailin başladığı və ABŞ hava hücumları ilə dəstəklənən müharibə nəticəsində İranın nüvə obyektlərinə ciddi ziyan dəysə də, uran zənginləşdirilməsindən imtina edilməyəcək.
“Bəli, iş dayandırılıb, çünki obyektlərdə ciddi və ağır ziyan var. Amma təbii ki, biz zənginləşdirmədən vaz keçə bilmərik. Bu, bizim alimlərimizin nailiyyətidir. İndi isə bundan da artıq, bu məsələ milli qürur məsələsinə çevrilib,” – deyə Əraqçi bildirib.
Əraqçi əlavə edib ki, İran İslam Respublikasının ali lideri Əli Xamenei yaxşı sağlamlıq vəziyyətindədir və Tehran nüvə danışıqlarına açıq olaraq qalır, lakin “hazırda” Vaşinqtonla birbaşa danışıqlar gündəmdə deyil.
Əraqçi vurğulayıb ki, yeni danışıqlar zamanı ABŞ və İsrailin iyun ayında baş vermiş 12 günlük müharibə ərzində İranın, o cümlədən Fordo nüvə obyektinə qarşı həyata keçirdiyi hava hücumları məsələsi mütləq müzakirə olunmalıdır. O qeyd edib ki, bu hücumlar İranın Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə əməkdaşlığını dayandırmaq qərarına səbəb olub.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın 23 iyun tarixində atəşkəs elan etməsinə baxmayaraq, İsrailin müdafiə naziri İsrail Kats 27 iyunda ordunun İranın nüvə və raket infrastrukturuna qarşı yeni hücum planları hazırlaması göstərişi verdiyini bildirib.
“Əgər qayıtmalı olsaq, bu dəfə daha güclü zərbə endirəcəyik,” – deyə Kats bir hərbi məzuniyyət mərasimində çıxışı zamanı bildirib və əlavə edib: “İsrailin uzun qolu sizi Tehranda, Təbrizdə, İsfahanda və İsrailə təhdid və zərər vurmağa çalışdığınız hər yerdə tapacaq.”
Bu arada, 13 iyulda Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov və Çinli həmkarı Van Yi arasında keçirilən görüşdə Moskva və Pekin İranın nüvə proqramı üzrə koordinasiyanı yenidən təsdiqləyib.
Çin Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlamasına görə, bu məsələ daha geniş kontekstdə – “dünyadakı qeyri-sabit və dəyişkən vəziyyətin doğurduğu çağırışlara qarşı birgə mübarizə” çərçivəsində müzakirə olunub.