Avropa xarici işlər nazirləri cümə günü iranlı həmkarları ilə nüvə danışıqları aparacaqlar. Bu, ABŞ Prezidenti Donald Trampın ABŞ-ın İran-İsrail müharibəsinə müdaxilə ehtimalını dəyərləndirdiyi bir vaxta təsadüf edir.
İsrail, İranın nüvə silahı əldə etməyə yaxın olduğunu bildirərək bir həftə əvvəl genişmiqyaslı hava zərbələri həyata keçirdi və bu, dərhal İranın cavab hücumları ilə nəticələndi.
Yer səviyyəsində İsrail ordusu gecə saatlarında Tehranda onlarca hədəfə zərbə endirdiyini açıqlayıb. Bu hədəflər arasında İranın “nüvə silahı layihəsinin tədqiqat və inkişaf mərkəzi” adlandırdığı obyekt də olub.
İsraildə ordu, İrandan raketlərin buraxılmasından sonra hava həyəcan siqnallarının səsləndiyini bildirib. Polis isə bildirib ki, onlar, təcili yardım qrupları və partlayıcı maddələrin zərərsizləşdirilməsi üzrə mütəxəssislər ölkənin cənub şəhərlərindən birində raket düşən ərazidə fəaliyyət göstərirlər.
Avropa liderləri İranla İsrail arasındakı müharibədə gərginliyin azaldılmasına çağırırlar. Tramp isə bildirib ki, qarşıdakı “iki həftə ərzində” ABŞ-ın bu münaqişəyə qoşulub-qoşulmayacağına qərar verəcək.
İsrail, ABŞ və digər Qərb ölkələri İranı nüvə silahı əldə etməyə çalışmaqda ittiham edirlər, lakin İran bu ittihamları rədd edir.
İran uranı 60 faiz səviyyəsində zənginləşdirib ki, bu da 2015-ci il sazişində müəyyən olunan 3,67 faiz həddindən xeyli yüksəkdir, lakin yenə də nüvə başlığı istehsalı üçün tələb olunan 90 faizdən aşağıdır.
“Hazırda bir fürsət pəncərəsi mövcuddur” –
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi cümə günü Cenevrədə Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya və Avropa İttifaqındakı həmkarları ilə görüşərək İranın nüvə proqramını müzakirə edəcək.
O, eyni zamanda BMT İnsan Hüquqları Şurasına da müraciət edəcək – bu barədə qurumun sözçüsü məlumat verib.
Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri Devid Lemmiy bildirib: “Hazırda qarşıdakı iki həftə ərzində diplomatik həll yoluna nail olmaq üçün bir fürsət pəncərəsi mövcuddur,” və ABŞ-ın dövlət katibi Marko Rubio ilə birlikdə “İran heç vaxt nüvə silahı inkişaf etdirməməli və ya əldə etməməlidir” fikrində həmrəy olduğunu deyib.
Almaniyanın xarici işlər naziri Yohan Vadəful qeyd edib ki, ABŞ bu görüşdən xəbərdardır və onu dəstəkləyir.
O əlavə edib: “İran bilməlidir ki, əgər müharibənin uzanmasını istəmirsə, yeni bir səviyyədə ciddilik və etibarlılıq nümayiş etdirməlidir.”
Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Kristof Lemuan isə bildirib ki, diplomatik yol İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi çərçivəsindəki öhdəliklərinə əməl etməsini təmin edə biləcək yeganə yoldur.
“Ola bilsin ki, hərbi həllər mövcuddur, amma bunlar uzunmüddətli həll yolları deyil,” – o, Fransanın Cnews radio kanalına bildirib.
Bununla belə, İranın nümayəndəsi Əraqçi ABŞ-la danışıqlar ehtimalını rədd edib və bildirib ki, İsrail hücumlarını davam etdirdiyi müddətdə belə bir şey mümkün deyil.
“Oyanandan bəri amerikalılar ciddi şəkildə danışıqlara çağıran mesajlar göndəriblər. Amma biz açıq şəkildə bildirmişik ki, təcavüz dayandırılmadığı müddətcə diplomatiya və dialoqa yer olmayacaq,” – deyə o qeyd edib.
“Ehtimallar” –
BMT Təhlükəsizlik Şurası da cümə günü bu münaqişə ilə bağlı ikinci iclasını keçirməlidir. Bu iclas İranın təşəbbüsü və Rusiya, Çin və Pakistanın dəstəyi ilə çağırılıb, — çərşənbə günü bir diplomat AFP-yə bildirib.
CNN-ə danışan Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Rafael Qrossi bildirib ki, İran dünyada uranı 60 faizə qədər zənginləşdirən, lakin nüvə silahı olduğunu bəyan etməyən yeganə ölkədir. Buna baxmayaraq, hazırda İranın işlək nüvə başlığı hazırlamaq üçün bütün komponentlərə sahib olduğuna dair heç bir sübut yoxdur.
“Onların buna nə qədər vaxt lazım olduğunu söyləmək sadəcə bir ehtimal ola bilər, çünki gizli şəkildə bu fəaliyyətləri həyata keçirən kimsənin olub-olmadığını bilmirik,” — Qrossi bildirib.
“Biz belə bir şey müşahidə etməmişik və bunu açıq şəkildə deməliyik.”
Ağ Evin mətbuat katibi Karolin Leavitt isə bildirib ki, İran “bir neçə həftə içində” atom bombası istehsal etmək gücünə çata bilər.
“Əgər diplomatiya üçün bir fürsət varsa, prezident bundan istifadə edəcək. Amma o, güc tətbiq etməkdən də çəkinmir,” — deyə Leavitt bildirib.
ABŞ-ın İsrailin hərbi kampaniyasına mümkün müdaxiləsi halında, ehtimal edilir ki, bu, yalnız ABŞ-ın sahib olduğu güclü bunker dağıdan bombalardan istifadə etməklə Fordodakı yeraltı nüvə obyektinin bombalanmasını əhatə edəcək.
“Yan zərərlər” –
Müharibədə ABŞ-ın iştirak etməsi perspektivini dəstəkləyən İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, 40 nəfərin yaralanması və bir neçə xəstəxana şöbəsinin raket zərbəsi ilə dağıdılmasından sonra İranın “ağır bədəl” ödəyəcəyinə söz verib.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus səhiyyə müəssisələrinə edilən hücumları “dəhşətli” adlandırıb, BMT-nin insan haqları üzrə ali komissarı Folker Türk isə mülki şəxslərin “yan zərər” kimi qəbul edildiyini deyib.
İranda İsrailin hücumlarından qaçan insanlar dəhşətli mənzərələr və çətin yaşayış şəraiti, o cümlədən ərzaq qıtlığı və məhdud internet bağlantısı barədə danışıblar.
“Bu günlər və gecələr çox dəhşətli idi… siqnalların səsləri, ağlaşmalar, raketlərin dəyə biləcəyi qorxusu,” — Tehranın Universitetində təhsil alan Məhəmməd Həsən, doğma vətəni Pakistana qayıtdıqdan sonra AFP-yə bildirib.
“İnsanlar həqiqətən panikadadır,” — adının açıqlanmasını istəməyən 50 yaşlı iranlı əczaçı Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən keçid məntəqəsində AFP-yə deyib.
Nüvə obyektləri –
Cümə axşamı İsrail “onlarla” İran hədəfinə zərbə endirdiyini bildirib. Bu hədəflər arasında tikintisi davam edən Ərak nüvə reaktoru və Natanzda yerləşən uran zənginləşdirmə obyektləri də var.
İranın Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri Məhəmməd İslami BMT-nin nüvə nəzarət qurumuna göndərdiyi məktubda Ərak reaktorunun vurulduğunu təsdiqləyib və İsrailin “beynəlxalq qaydaları pozmasının” qarşısını almaq üçün tədbir görülməsini tələb edib.
İsrailin mərkəzində yerləşən Bat Yam şəhərində bazar günü raket zərbəsi ilə vurulmuş bir ərazidə bir qadının cəsədi tapılıb. Rəsmilərin bildirdiyinə görə, bu, 13 iyun tarixindən bəri İranın raketləri nəticəsində İsraildə ölənlərin sayını 25-ə çatdırır.
İran isə bazar günü bildirib ki, İsrailin zərbələri nəticəsində azı 224 nəfər, o cümlədən hərbi komandirlər, nüvə alimləri və mülki şəxslər həlak olub.
Mənbə: AFP